وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری و ارائه مطالب متنوع و سودمندحقوقی
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸۸/۱٠/۱٧

 

اعتیاد به مواد در ایران موضوع جدیدی نیست، سالهاست به اقتضای مجاورت با بزرگترین تولید کننده تریاک جهان گرفتار آنیم اما انگار امروز این معضل قدیمی، روی دیگر خود را نشان می‌دهد که پیش از این نبود.

"دوست ناباب باعث اعتیاد می‌شود "، "کنجکاوی عامل مصرف مواد مخدر است " ، " فقر، بیکاری و طلاق باعث افسردگی و در پی آن مصرف مواد مخدر می شود "، "لذت جویی و خوشگذرانی عامل اعتیاد به مواد مخدر است "، " جهل و ناآگاهی درباره عوارض اعتیاد باعث اعتیاد می شود "، "اعتیاد ریشه ژنتیکی دارد " اینها و‌ دهها دلیل مشابه دیگر سالهاست که به عنوان عوامل اعتیاد در ایران مطرح می‌شود، آن قدر گفته شده که دیگر نگاهی را بر نمی گرداند و دلی را نمی لرزاند. اعتیاد همچنان هست و به پیش می رود.
استراتژی برخورد با این پدیده که به گفته اسماعیل احمدی مقدم، دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر، مهمترین معضل اجتماعی کشور است. حداقل در نیم قرن گذشته با فراز و فرودهای مختلفی مواجه بوده است. زمانی سختگیری و برخورد جدی با عرضه کنندگان و قاچاقچیان مواد مخدر، استراتژی اصلی بود، زمانی توزیع مواد از سوی دولت وقت برای کنترل آن محور کار قرار گرفت و دیر زمانی هم نیست که کاهش آسیب و تقاضا بیش از بقیه گزینه ها بر سر زبان است.
آمار رسمی معتادان در کشور کماکان همان یک میلیون و 200 هزار نفر معتاد دائمی و حدود 800 هزار معتاد تفننی است که از حدود 20 سال پیش تقریباً ثابت مانده است. در آخرین اظهار نظر مسئولان ستاد مبارزه با مواد مخدر که متولی اصلی ساماندهی این مسئله است، طاها طاهری، قائم مقام دبیر کل این ستاد گفته است: هم اکنون یک میلیون و 160 هزار نفر به طور حرفه‌ای یا با وابستگی کامل و همچنین 800 هزار نفر به طور تفننی در کشور مبادرت به استعمال مواد مخدر می‌کنند و سالانه 120 تا160 هزار نفر به جمع معتادان کشور اضافه می‌شود.

*رشد اعتیاد کمتر از 10 درصد

این البته برای اولین بار بود که به صورت رسمی به رشد اعتیاد در کشور اشاره شد که کمتر از 10 درصد رشد را نشان می دهد. با این حال آخرین آماری که محل استناد ستاد مبارزه با مواد مخدر است، تحقیقی است که با عنوان ارزیابی سریع از سوی موسسه داریوش وابسته به سازمان بهزیستی کشور انجام شده است، بر اساس نتایج این تحقیق میانگین سن اعتیاد در کشور 5/1 سال کاهش یافته است، حدود 2میلیون نفر معتاد وابسته داریم. 200 هزار نفر آنها تزریقی هستند که نیمی از این معتادان روابط جنسی نامشروع دارند.به این ترتیب مشکل جنسی اولین عامل گرایش به مصرف مواد مخدر در کشور است.
بر اساس نتایج این تحقیق پس از مشکلات جنسی، کاهش درد، کسب لذت، کنجکاوی و مشکلات روحی عوامل گرایش به مصرف مواد مخدر هستند و در دسترس بودن مواد مخدر فقط 6 تا 7 درصد در گرایش به مصرف این مواد موثر است.
همچنین50 درصد مصرف کنندگان مواد مخدر اعلام کرده‌اند که با تعارف دوستان مصرف این مواد را شروع کرده‌اند و 10درصد از طریق همکاران معتاد شده‌اند اما 12درصد معتادان بدون هیچ سابقه و مشکل خاصی به مصرف مواد مخدر معتاد شده اند.
نتایج این تحقیق که مورد استناد ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز قرار گرفته است، نشان می دهد، 60درصد معتادان دودی هستند، 11درصد تزریقی، 20 درصد خوردنی و پنج درصد مصرف به روش انفیه دارند.50 درصد معتادان از داروهای مخدر مانند ترامادول استفاده می‌کنند. هروئین ماده اصلی مصرفی 20 درصد معتادان است، 50 درصد معتادان تریاک را به عنوان ماده اصلی مصرفی اعلام کرده‌اند. 6 درصد شیره‌ای هستند و 15درصد مصرف کننده مواد جدیدی مانند بوپرنورفین هستند.
نتایج این تحقیق که به روش RSA یا ارزیابی سریع در سال 84 انجام شده است، نشان می‌دهد میانگین سنی معتادان در ایران 32 سال است همچنین این تحقیق نشان داد که اکثریت معتادان تحصیلات زیر دیپلم دارند، 15 درصد کارگر ساده، 17 درصد کارگر ماهر،‌10 درصد راننده و حدود 20 درصد بیکار یا معتاد بیکار شده هستند.
این تحقیق نشان داد که حدود 35 هزار دانش آموز معتاد در کشور داریم که متأسفانه اخراج آنها از مدرسه زمینه را برای کارتن خواب و معتاد تزریقی شدن آنها فراهم می‌کند در حالی که در مدرسه می‌توان با آموزش موثر دانش آموز معتاد را نجات داد.
این بررسی نشان داد: حدود 200 هزار معتاد تزریقی در کشور داریم که 35 درصد آنها در گروه سنی 20 تا 24 سال هستند. 45 درصد این معتادان ( در سال 84) از سرنگ مشترک استفاده می‌کنند و 30 درصد سابقه بیش مصرفی دارند. همچنین 13درصد این معتادان سابقه رابطه جنسی با همجنس را اعلام کرده‌اند.
این بررسی نشان داد که بین یک میلیون و 800 هزار تا 2 میلیون نفر معتاد دائمی و وابسته در کشور داریم و این غیر از مصرف‌کنندگان مواد مخدری است که هنوز دچار مشکل نشده‌اند و سوء مصرف ندارند.
این تحقیق گر چه با مناقشات زیادی در بین کارشناسان حوزه اعتیاد مواجه شد اما به هر حال توانست تصویر مبهم چهره اعتیاد در کشور را از تاریکخانه خارج کند و معیاری برای قضاوت به دست دهد.
با این حال این آمار همچنان با چالش مواجه است، زیرا بسیاری از کارشناسان این عرصه معتقدند که در تمام دنیا آمار مصرف کنندگان تفننی مواد مخدر از معتادان دائمی بیشتر است چنانچه علی هاشمی، دبیر کل وقت ستاد مبارزه با مواد مخدر در گفت و گویی با خبرنگار فارس در شهریور 84 گفته بود: پدیده مواد مخدر در ایران ریشه چند صد ساله دارد، از مصرف دارویی گرفته تا در زمانی که اهداف استعماری آن را گسترش داد، اگر به آمار رجوع کنیم می بینیم که در سالهای 1320 تا 1325 که جمعیت ایران در حدود 16 میلیون نفر است، 5/1 میلیون نفر مصرف کننده مواد مخدر در کشور بوده‌اند.
او اضافه کرد: در اسناد ساواک هم این مطلب آمده است که در سالهای حدود 1356با30 میلیون نفر جمعیت حدود 2 میلیون نفر مصرف کننده مواد مخدر در کشور بوده است، بعد از انقلاب هم بر اساس برآورد سازمان مدیریت در سال 1366 مصرف کننده مواد مخدر 2 میلیون نفر اعلام شد.
دبیر کل اسبق ستاد مبارزه با مواد مخدر در آخرین روزهای مسئولیت خود تأکید کرد: «آیا واقعا هنوز هم مصرف کننده مواد همان 2 میلیون نفر است، نه ، برآورد ما این است که به هر حال با توجه به عوامل متعدد ضمن اینکه مبارزه وسیع هم داشته ایم، حتی اگر نرخ رشد جمعیت را فقط حساب کنیم، جمعیت مصرف کننده مواد مخدر در کشور الان 4 میلیون نفر است».
هاشمی گفته بود: معتاد قطعی به عنوان وابسته به مواد مخدر5/2 میلیون نفر است اما اگر با مصرف کنندگان تفننی حساب کنیم به 4 میلیون نفر می رسد.
با این وجود اسماعیل احمدی مقدم، جانشین رئیس جمهوری در ستاد مبارزه با مواد مخدر بر آمار2 میلیونی تأکید دارد و می گوید: متأسفم از اینکه برخی از دوستان آمار و اعداد نجومی برای معتادان کشور می‌دهند در حالی که این آمارها باید مستند باشد. البته این مقام مسئول معتقد است: 10تا 15 میلیون نفر در جامعه در معرض خطر استفاده از مواد مخدر هستند و این میزان که خانواده معتادان را تشکیل می دهند افرادی هستند که به نحوی با مسئله اعتیاد دست به گریبان هستند.
حسینعلی شهریاری، نائب رئیس کمیسیون بهداشت مجلس در این مورد می گوید: آمار اعتیاد در ایران بیش از میزانی است که به طور رسمی اعلام می شود، فکر می کنیم بین 2 تا 3 میلیون نفر معتاد دائمی در کشور داشته باشیم، اعتیاد متأسفانه در برخی از استانها بسیار رایج و نگران کننده است و واقعیت بیش از این آمارهاست که اعلام می شود.
وی اضافه می کند: به نظر من واقعیت‌های جامعه نشان می‌دهد که در مبارزه با اعتیاد چندان موفق نبوده‌ایم، ریشه این مسئله هم مشکلات اقتصادی و بیکاری است و تا زمانی که این مشکلات حل نشود نمی‌توانیم با این پدیده برخورد معقولی داشته باشیم.
به گفته وی گر چه برخی معتقدند افزایش اعتیاد به مواد روانگردان جدید، نگرانی اصلی است اما همچنان اعتیاد قدیمی و سنتی به تریاک، انواع هروئین و حشیش حرف اول را در کشور می‌زند.
او پیشنهاد می کند که برای رسیدن به یک آمار دقیق باید یک کار تحقیقی بزرگ با تأمین اعتبار کافی در تمام کشور انجام شود و معتقد است تاکنون چنین تحقیقی در کشور انجام نشده است.
گذشته از آمار که تصویری از وضع اعتیاد در کشور می دهد، مهمترین مسئله نزدیکی ایران به افغانستان به عنوان بزرگترین تولید کننده تریاک جهان است، تولیدی که به گفته طاها طاهری، در سالهای بعد از اشغال افغانستان توسط نیروهای ناتو 40 برابر شده است.
سردار حمید ملکی، رئیس گروه آموزشی مواد مخدر دانشگاه علوم انتظامی که تحقیقی را با عنوان بررسی وضعیت کشت و تولید مواد مخدر در افغانستان و برآورد میزان ورود و مصرف آن در ایران انجام داده است می گوید: حدود 5 میلیون نفر در افغانستان درگیر کشت، توزیع و قاچاق مواد مخدر هستند، 5/3 میلیون نفر یعنی 6/12 درصد جمعیت این کشور از کشت خشخاش ارتزاق می‌کنند، متوسط درآمد ماهانه آنها 800 تا 1200 دلار است در حالی که متوسط درآمد مردم افغانستان 2 دلار در روز یعنی 60 دلار در ماه است که اصلاً قابل مقایسه با درآمد تولید تریاک نیست.
به گفته ملکی نتایج این تحقیق نشان داد که در سال 2006 میلادی 1057 تن مواد مخدر و تریاک تولید افغانستان وارد بازار مصرف ایران شده است و 1200 تن از این مواد نیز از ایران به عنوان نزدیکترین راه به کشورهای بالکان ترانزیت شده است.
او می گوید: از نظر آماری هم گر چه آمارهای مختلفی از تعداد معتادان کشور اعلام شده و از 700 هزار نفر تا 3 یا 4 میلیون نفر هم آ‌مار داشته ایم اما اگر آمار رسمی 2 میلیون نفر را بپذیریم که یک میلیون و 200هزار نفر آن دائمی و 800 هزار نفر آن تفننی است با در نظر گرفتن مصرف 5/1 گرم تریاک روزانه برای معتادان دائمی و 3 گرم در هفته برای تفننی ها میزان مصرف تریاک در ایران حدود همان هزار تن در سال است که 3/17 درصد تریاک تولید شده در افغانستان است.

*چین یک میلیاردی 56 تن مواد مخدر مصرف می کند، ایران هزار تن

این کارشناس امور انتظامی می گوید: مصرف سالانه مواد مخدر افغانستان در ایران حدود هزار تن، در پاکستان 760 تن، در کشورهای آسیای میانه 5/66 تن، روسیه 560 تن و چین با یک میلیارد نفر جمعیت 56 تن از این مواد را مصرف می‌کند و خود افغانستان کلاً 120 تن مصرف مواد مخدر دارد.
او اضافه می کند: سهم پاکستان از ترانزیت مواد مخدر افغانستان حدود 950 تن است، 1200 تن از این مواد نیز از ایران ترانزیت می‌شود و در مجموع سهم مصرف و ترانزیت مواد مخدر افغانستان از ایران حدود 37 درصد( 2200 تن در سال 1385) تولید مواد مخدر این کشور است.
سردار ملکی تأکید می کند: متأسفانه ایران بیشترین میزان معتاد تریاکی دنیا را دارد.
با وجود این آمار نگران کننده که با افزایش کشت خشخاش در افغانستان به حدود 8 تا 10 هزار تن بیشتر هم شده است، نمی توان به راحتی قطع کشت خشخاش در افغانستان را به عنوان بهترین راه حل معرفی کرد.
سرداد ملکی معتقد است: قطع کشت خشخاش در افغانستان تبعات منفی هم دارد از جمله اینکه موجب بیکاری حدود 5 میلیون نفر در این کشور می‌شود که قطعاً برای دستیابی به درآمد سرانه 80 دلاری ایرانیان برای کار به ایران می‌آ‌یند که نمونه آن را سال‌ها پیش در کشور تجربه کردیم که مشکلات امنیتی زیادی را برای ما به همراه داشت.
این محقق اضافه می کند: ‌علت اینکه در زمینه ورود مواد به کشور موفق نیستیم این است که معاملات پایاپای مواد با خودرو، طلا و فرش در مناطق مرزی به راحتی انجام می‌شود، صرافی های ثبت نشده زیادی نیز در این زمینه فعال هستند، مسیر ترانزیت به اروپا از ایران نزدیکتر و مقرون به صرفه تر است، تریاک بازار تضمین شده هزار تنی در ایران دارد، قانون پولشویی در کشور نداریم و بالاخره اینکه مرزنشینان کشور هیچ درآمدی بهتر از فعالیت در زمینه قاچاق مواد مخدر ندارند.

*سالهاست حکم اعدام قاچاقچیان مواد معطل مانده است

علاء الدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره به خبرنگار فارس می گوید: مواد مخدر و اعتیاد موضوع پیچیده ای است، باندهای عظیم مافیایی و برخی قدرتهای جهانی و منطقه ای در این موضوع دخیل و درگیرند و بعد از حضور نیروهای ناتو در افغانستان نیز با مسئولیت انگلیس در امر مواد مخدر شاهد افزایش غیر قابل تصور تریاک در این کشور هستیم که حداقل 400 درصد بیشتر شده و به مرز 10 هزار تن در سال رسیده است.
او می افزاید: این افزایش تولید باعث افزایش قاچاق آن به کشور ما نیز می شود، این یک جنگ طراحی شده علیه انقلاب اسلامی است و با توجه جمعیت جوان کشور ما از معضلات اجتماعی مهم ما در 30 سال گذشته بوده است و با وجود مسئولیت پذیری نیروی انتظامی و شهادت بیش از 3500 مأمور در این مبارزه با توجه به مرز طولانی ما با افغانستان و پاکستان هنوز درگیر آن هستیم.
بروجردی می گوید: راه حل این است که قاطعیت بیشتری در برابر قاچاقچیان مواد به خرج دهیم. همین الان تعداد قابل توجهی از این قاچاقچیان در زندان هستند که حکم اعدام هم دارند اما حکم آنها اجرا نشده است. این یک دغدغه ملی است و باید برای مبارزه با آن جدی بود.
او ادامه می دهد: راه حل دیگر این است که محرومیت‌های اجتماعی جدی برای افرادی که به مصرف این مواد روی می آورد اعمال کنیم تا به عنوان یک عامل بازدارنده و پیشگیری کننده، جلوی مصرف افراد سالم را بگیریم.
رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی اضافه می کند: البته در سالهای اخیر با پدیده مهم دیگری که مصرف مواد شیمیایی و روانگردان‌هاست هم مواجه شده‌ایم که برخورد با آن هم نیازمند یک کارگسترده اطلاعاتی، نظامی، انتظامی، فرهنگی و اطلاع رسانی است.
وی به عملکرد دستگاه ها در حوزه درمان هم اشاره می کند و می گوید: متادون و داروهای مشابه برای درمان معتادان راه حل نیست و یک نوع اعتیاد جایگزین است که آثار مخربی دارد باید با روان درمانی، کاردرمانی و آموزش به خانواده ها تقاضا برای مصرف مواد را کم کنیم و البته این کار مشکل و پیچیده ای است.
حمیدرضا حسین آبادی، رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر نیز می گوید: گزارش سازمان ملل حاکی است هم اکنون حدود 10 هزار تن تریاک در افغانستان انبار شده که معادل هزار تن هروئین است و این میزان مواد معادل 2 سال مصرف دنیاست.
او می گوید: دستگاه قضایی به دلیل کمبود مکان نگهداری، خرده‌فروشانی را که با مقدار ناچیزی مواد مخدر دستگیر می‌شوند، همان روز یا چند روز بعد آزاد می‌کند و گر چه مردم از آزادی سریع مواد فروشان ناراضی هستند. وظیفه پلیس تنها دستگیری و تحویل آنها به مراجع قضایی است و آزاد شدن آنها ربطی به پلیس ندارد.
اما عرضه کنندگان مواد فقط خرده فروشان نیستند، بلکه کسان دیگری هستند، که طاهری، جانشین دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر آنها را "دانه درشت " خطاب می‌ کند و می گوید: متأسفانه قاچاقچیان اصلی و دانه‌درشت‌های مواد مخدر از مسیر طولانی دادرسی در کشور سوء استفاده می‌کنند و از مجازات‌های به موقع در امان می‌مانند.
به گفته وی، دانه درشت مواد مخدر آن کسی است که با حجم بالای قاچاق مواد مخدر و تکرار جرم دستگیر می‌شود که متأسفانه با توجه به ضعف قانون مجازات‌های بازدارنده‌ای را شاهد نیستیم.
او می گوید: نمی گویم آنها باید اعدام شوند بلکه باید همه مزیت‌های اجتماعی برای آنها از بین برود. کسی که در رابطه با مواد مخدر با تناژ بالا دستگیر شد، حق ندارد پاسپورت داشته باشد و باید از این مزیت و بسیاری از مزیت های دیگر که یک شهروند عادی دارد، محروم باشد.
طاهری معتقد است: قانون باید در این بخش تشدیدکننده باشد و کسی که در حوزه توزیع موارد مخدر وارد شد باید محرومیت‌های اجتماعی برایش اعمال شود. هر کسی که پس از ارتکاب جرم این موارد برایش اجرا نشد می‌تواند دانه‌درشت مواد مخدر شود. چرا که می‌تواند بار دیگر جرم خود را تکرار کند.
او اضافه می کند: برای مأمور دولت و به دنبال تکرار جرم باید سخت ترین مجازات‌ها اجرا شود. عفو را باید به کسانی بدهیم که جرم های دیگر اجتماعی داشته‌اند و در این حوزه باید با رعایت قانون و موازین بیشترین سخت‌گیری ها انجام شود.
قائم‌مقام دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر می پرسد: در کشوری که یک سوم مواد مخدر تولیدی افغانستان به آن وارد می‌شود و از این میزان چیزی نزدیک 700 تن به مصرف می‌رسد آیا نمی‌شود دانه‌‌درشت پیدا کرد؟
به گفته این مقام مسئول تمام دانه درشت‌های قاچاق مواد مخدر توسط سیستم قضایی شناسایی شده است. برخی از آنها پرونده دارند و برخی منتظر حکم هستند. نباید طوری عمل شود که دانه‌ درشت‌ها احساس کنند می‌توانند با ایجاد تاخیر در رسیدگی به پرونده‌های قضایی آزاد باشند و پرونده مواد مخدر آنها نباید روند کندی داشته باشد.
او اضافه می کند: ما طرفدار اعدام نیستیم اما اگر قرار است کسی 20 سال حبس بکشد واقعاً 20 سال حبس بکشد نه اینکه مرخصی بگیرد و دوباره با همان جرم دستگیر شود.
مقابله با عرضه مواد مخدر یکی از استراتژی های 3 گانه مبارزه با پدیده اعتیاد در کشور است که در کنار استراتژی درمان و کاهش آسیب و پیشگیری از اعتیاد جزء برنامه های مصوب کشوری است و بودجه های این مبارزه نیز بر اساس همین تقسیم بندی بین دستگاه‌های مسئول توزیع می شود.
مهمترین دستگاهی که در زمینه مبارزه با عرضه مواد فعالیت می کند، نیروی انتظامی است که در سالهای اخیر چند اقدام مختلف را برای انجام این مسئولیت انجام داده است که مهمترین آن تلاش برای انسداد مرزها به خصوص مرزهای شرقی و جمع آوری معتادان بوده است.
با این حال اسماعیل احمدی مقدم که همزمان فرمانده پلیس کشور نیز هست، معتقد است: مردم در ارزیابی فعالیت‌های نیروی انتظامی به مبارزه با مواد مخدر ضعیف‌ترین نمره را می‌دهند ولی هنگامی که بررسی می‌کنیم متوجه می‌شویم فعال‌ترین بخش این نیرو مبارزه با مواد مخدر است. اینکه چرا مردم این موضوع را حس نمی‌کنند به علت شدت موضوع است.
حسین ذوالفقاری، رئیس پلیس مرزبانی کشور می گوید: انسداد مرزها به 3 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد. باید تخصیص اعتبارات انسداد مرزها به سرعت افزایش یابد تا در زمان کوتاهتری به نتایج لازم برسیم.
پیش از این نیز سردار قاسم رضایی، رئیس پیشین این پلیس گفته بود: برای انسداد کامل مرزها به 3 هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم که با توجه به بودجه‌های کمتر از 100 میلیارد تومانی سالانه طرح انسداد مرزها بیش از40 سال به طول می‌انجامد و هر چه در این طرح تأخیر داشته باشیم باید هزینه‌ها و مشکلات بیشتری را بپردازیم.
طرح جمع آوری ضربتی معتادان نیز که از جمله در اوایل امسال به ویژه در تهران اجرا شد از دیگر برنامه های نیروی انتظامی برای مبارزه و مقابله با عرضه مواد مخدر بود.
به گفته رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر تهران، اجرای این طرح منجر به دستگیری روزانه حدود 30 معتاد ولگرد و تحویل آنها به مراکز درمانی و بازپروری شد که البته بعد از مدتی نیز اجرای این طرح کمرنگ شد. البته اجرای این نوع طرح های ضربتی مخالفانی را هم دارد از جمله ابوالحسن فقیه، رئیس سازمان بهزیستی کشور که معتقد است، معتادان در زمان اجرای چنین طرح هایی پنهان می شوند.
از استراتژی مقابله که بگذریم، مهمترین استراتژی مبارزه با اعتیاد در کشور، درمان معتادان و بازگشت آنان به زندگی سالم است، با اینکه روش‌های درمانی مختلفی در سا‌ل‌های اخیر برای درمان معتادان در ایران ایجاد شده است اما به نظر می رسد با توجه به ماهیت اعتیاد که یک بیماری مزمن و عود کننده است به این روش نیز نمی توان چندان دل بست.

*فقط 20 درصد معتادان به درمان جواب می دهند

سعید صفاتیان، مدیر کل درمان، بازپروری و حرفه آموزی ستاد مبارزه با مواد مخدر به خبرنگار فارس می گوید: در خوشبینانه‌ترین نگاه فقط 20درصد معتادان تحت درمان بهبود کامل می‌یابند و 80درصد دیگر دوباره به اعتیاد بر می‌گردند، به همین علت هدف اصلی ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال 88 افزایش میزان ماندگاری در درمان اعتیاد است.
به گفته این مقام مسئول سال گذشته حدود 580 هزار نفر تحت پوشش انواع درمان‌های اعتیاد مجاز در کشور درآمدند، اما اکنون حدود 480 هزار نفر در کشور در1200مرکز درمانی تحت درمان هستند که الزاماً همه آنها معتادان تحت درمان سال گذشته نیستند.
او اضافه می کند: از بین معتادانی که سال گذشته تحت درمان قرار گرفتند، حدود 120 هزار نفر یا هنوز تحت درمان هستند یا بهبود یافته‌اند، به عبارت دیگر ماندگاری معتادان در درمان تا مرحله بهبودی در ایران حدود 20درصد است و 80درصد معتادانی که در ایران تحت درمان قرار می گیرند، دوباره به اعتیاد بر می‌گردند.
صفاتیان می گوید: میزان ماندگاری در درمان اعتیاد در بهترین کشورها از 35درصد تجاوز نمی‌کند، این ‌آمار نیز در کشورهای محدودی از جمله سوئیس، انگلیس یا استرالیا وجود دارد و در اغلب کشورها میزان ماندگاری در درمان اعتیاد پایین‌تر است، بنابراین رقم 20درصدی ماندگاری در درمان معتادان در ایران رقم پایینی نیست.
او تأکید می کند: برنامه و هدف مهم ستاد مبارزه با مواد مخدر با همکاری سازمان بهزیستی، وزارت بهداشت و مراکز درمان دولتی و خصوصی این است که میزان ماندگاری در درمان اعتیاد را از 20درصد بالاتر ببرد اما حتی افزایش این میزان به 25درصد نیز کار بسیار مشکلی است و نمی توان به راحتی چنین وعده‌ای داد.
او می افزاید: افزایش میزان ماندگاری در درمان اعتیاد نیازمند ایجاد ساختارهای جدیدی برای بیمه، اشتغال، توانمند سازی، آموزش خانواده و جامعه درباره معتادان است، این سیستم در کشورهای پیشرفته‌ای مانند سوئیس که سیستم قوی بیمه بیکاری و تامین اجتماعی دارند عملی شده است اما در اغلب کشورها چنین سیستمی وجود ندارد.
مدیر کل درمان، بازپروری و حرفه آموزی ستاد مبارزه با مواد مخدر در این مورد می گوید: تحقیقی که در ستاد مبارزه با مواد مخدر با همکاری وزارت رفاه، وزارت تعاون، وزارت کار، بهزیستی و کمیته امداد انجام شد. نشان داد که فقط برای ایجاد اشتغال پایدار 2 هزار معتاد به اعتباری بالغ بر 30 میلیارد تومان نیاز داریم در حالی که کل بودجه درمان اعتیاد کشور 13 میلیارد تومان است.حالا تصور کنید اگر بخواهیم 100 هزار معتاد تحت درمان را تحت پوشش برنامه‌های حمایتی و اشتغال ببریم به چه بودجه‌ای نیاز است؟
و چنین نتیجه می گیرد: در صورتی می‌توان برای افزایش ماندگاری درمان اعتیاد در کشور برنامه‌ریزی کرد که بودجه مناسبی برای بازتوانی و اشتغال معتادان نیز در اختیار داشته باشیم، در غیر این صورت کار زیادی نمی‌توان انجام داد.
با این وجود طاها طاهری، قائم مقام دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر وعده داده است که با اجرای برنامه پنجم توسعه 20درصد جمعیت معتادان کاهش می‌یابد و 80درصد معتادان نیز تحت پوشش درمان قرار می‌گیرند.
اسماعیل احمدی مقدم، مشاور رئیس جمهوری نیز خرداد امسال در این مورد گفت: از موفقیت‌های این حوزه می‌توان به افزایش درمان معتادان به 700 هزار نفر اشاره کرد که در سالجاری نیز با تحت درمان قرار گرفتن همه معتادان و صدور کارت درمان برای آنان این رقم افزایش خواهد یافت.
اسماعیل علیپور، رئیس مرکز ترک اعتیاد تهران درباره درمان اعتیاد می گوید: در سالهای اخیر با شروع درمان نگهدارنده با متادون تا حد زیادی در زمینه کاهش آسیب در کشور موفق بودیم،همین امر باعث شد تا تعداد زیادی از معتادان تزریقی با مصرف این ماده جایگزین از تزریق جدا شوند و به این ترتیب روند گسترش موج دوم شیوع ویروس ایدز از طریق اعتیاد تزریقی کند و تا حد زیادی کنترل شد. گر چه موج سوم آن از طریق جنسی در راه است.
او اضافه می کند: آنچه امروز نگران کننده است، مصرف روز افزون مواد اعتیاد آور مصنوعی مانند شیشه یا کراک است که نه تنها درمان نگهدارنده کمکی به آنها نمی کند بلکه مصرف کنندگان این مواد دچار عوارض بدون بازگشتی مانند عوارض شدید مغزی و خلقی مانند بدبینی می شوند که ممکن است به خودکشی یا دیگرکشی منجر شود و متأسفانه شاهد این هستیم که اطلاع رسانی به موقعی درباره این نوع اعتیاد جدید انجام نمی شود.

*بستن مرزها دیگر جواب نمی دهد

علیپور می افزاید: مسئله مهم درباره این مواد این است که دیگر مقابله با عرضه، بستن مرزها، دستگیری و اعدام قاچاقچیان در کنترل این نوع اعتیاد کارایی ندارد، زیرا افراد به راحتی می توانند حتی در آشپزخانه منزلشان لابراتوار تولید این نوع مواد را که تنوع زیادی هم دارند، دایر کنند و به عرضه آن با قیمت ارزان در کشور بپردازند.
به گفته وی، در چنین شرایطی مهمترین اقدام کاهش تقاضا و پیشگیری از گرایش به مصرف مواد است که البته کار پیچیده ای است و با توجه به کاهش سن اعتیاد باید از سنین کودکی و دبستان شروع شود.
آذرخش مکری، معاون مرکز ملی مطالعات اعتیاد می گوید: حداقل 20 درصد مصرف کنندگان شیشه دچار جنون، خودکشی و فراموشی می‌شوند و بر خلاف تبلیغاتی که برای جلب مشتریان به خصوص دختران می شود، مصرف شیشه باعث لاغری نمی شود بلکه به جای لاغری، فرد را چروکیده و پلاسیده می‌کند.
وی می افزاید: شیشه یک ماده اعتیاد آور صناعی و از خانواده آمفتامین هاست که مصرف آْن به مراتب خطرناک‌تر از تریاک و مشتقات آن است، مصرف چند بار آن در درصد بسیاری از مصرف‌کنندگان باعث جنون، حالات روانی شدید مانند حمله به دیگران، خودکشی و فراموشی می‌شود و گر چه در ابتدا ممکن است به علت از بین بردن اشتها فرد را لاغر کند اما خیلی زود این لاغری جای خود را به پلاسیدگی و چروکیدگی پوست و ضعف بدن می دهد. لاغر کردن از این طریق مثل این است که فرد بخواهد تب کند و بیماری عفونی شدید بگیرد تا لاغر شود خوب، حاصل چنین کاری این است که چشم‌ها و صورت فرد هم گود می‌رود و پوست او کاملاً خراب می‌شود و فرد به قدری زشت و نافرم می‌شود که اگر چاق بماند به مراتب برای او بهتر است.
هومان نارنجی ها، مدیر کل فرهنگی ‌و پیشگیری ستاد مبارزه ‌با مواد مخدر نیز در این مورد می گوید: بیشتر معتادانی که به شیشه و حشیش اعتیاد دارند، خانواده‌های خود را مورد اذیت و آْزار قرار می‌دهند و طی 5 سال مصرف به اندازه 50 سال پیر می‌شوند.


*مراکز پیشگیری و درمان معتادان به مواد روانگردان در آینده

مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز در این باره به خبرنگار فارس، می گوید: رشد اعتیاد سنتی در سال‌های اخیر تقریباً متوقف شده است، آنچه الان داریم، روش جدید اعتیاد و رشد مصرف مواد روانگردان مانند انواع شیشه، کراک و سایر مواد جدید است.
او در پاسخ به این پرسش که آیا رشد اعتیاد به مواد سنتی در کشور صفر شده است، می گوید: نه اینکه بگوئیم صفر است ولی تقریباً متوقف شده است با اقداماتی که در سال‌های اخیر با توزیع مواد جایگزین و گسترش درمان اعتیاد به این مواد شده است. توانسته‌ایم تا حد زیادی این اعتیاد را کنترل کنیم. البته مسئول کنترل اعتیاد وزارت بهداشت نیست ولی وزارت بهداشت هم در زمینه پیشگیری و درمان اعتیاد در کشور کار می‌کند.
دستجردی ادامه می دهد: مسئله امروز ما اعتیاد به مواد روانگردان و رشد آن در کشور است، برای کنترل این پدیده مراکز تحقیقاتی وزارت بهداشت و معاونت سلامت کارهای فراوانی انجام داده‌اند و به این نتیجه رسیده‌ایم که مراکزی برای پذیرش و درمان این گونه معتادان و افرادی که با آنان دم خور هستند و مشکل پیدا می‌کنند، دایر کنیم.تا دچار مسائل حاد نشوند.
به گفته وی تأسیس مراکز پیشگیری، آموزش و درمان اعتیاد به روانگردان‌ها جزء اولویت‌های وزارت بهداشت است، پروتکل‌های این کار در حال تدوین است و به زودی مراکز اختصاصی پیشگیری و درمان اعتیاد به مواد روانگردان در کشور ایجاد می‌شوند، تا این گروه از معتادان در هنگامی که به طور اورژانسی مشکل پیدا می‌کنند، لازم نباشد به هر بیمارستانی مراجعه کنند و مستقیماً به این مراکز بروند.
وزیر بهداشت اضافه می کند: در زمان حاضر تمهیدات لازم برای ایجاد مراکز خاص پیشگیری و درمان اعتیاد به مواد روانگردان در حال آماده سازی است، پرسنل این مراکز نیز آموزش خواهند دید، کار این مراکز نیز این خواهد بود که بعد از درمان این معتادان خدمات لازم را برای آموزش و پیشگیری آنان و اطرافیانشان ارائه کنند.

*پارادوکس شربت تریاک

موضوع دیگری که در سالهای اخیر به عنوان یکی از روش های درمان اعتیاد مطرح شده، توزیع شربت تریاک است که البته مسئولان سعی می کنند نام آن را تغییر دهند و به جای آن از واژه "اپیوم تینگ " یا "اپی تینگ " استفاده کنند که به هر حال کار مشکلی است، شربت تریاک در واقع تنتور تریاک است که از خواباندن تریاک در الکل به دست می آید و البته باید این کار در مراکز مجاز و تحت استانداردهای خاص وزارت بهداشت باشد.
گر چه با چند بار پایلوت و طی دوره های آزمایشی درمان با شربت تریاک نشان داد، این ماده به عنوان جایگزین تریاک برای معتادان به مواد افیونی مفید است اما توزیع انبوه این ماده در جامعه مخالفانی هم دارد که معتقدند این کار باعث نشت این ماده مخدر به بازار آزاد و افزایش اعتیاد می شود. دست شیادان و سودجویان را برای تقلب و خلاف باز می کندو مهمتر از آن قبح مصرف تریاک را از بین می برد و به نوعی باعث شیوع بیشتر مصرف تریاک در جامعه می شود.
با این حال وزارت بهداشت مشغول تدوین پروتکل درمان با شربت تریاک است اما این کار به آرامی و با احتیاط به پیش می رود، وزیر بهداشت در این باره به فارس می گوید: شربت تریاک که ما آن را شربت اپیوم نامگذاری کرده‌ایم می‌تواند برخی از معتادان سنتی را درمان کند به همین علت تا پایان سال مراکز درمان مجاز با این شربت با نظارت وزارت بهداشت در شهرهای مختلف دایر می‌شوند.
به گفته وزیر بهداشت حدود یکسال است که وزارت بهداشت روی این شربت کار کرده است و نتایج پایلوت(دوره آزمایشی) آن مثبت بوده است، به طوری که 70 درصد کسانی که روی درمان با این شربت رفته‌اند و تحت حمایت‌های روانی قرار گرفته‌اند، دیگر به مصرف مواد مخدر بازنگشته‌اند به همین علت برنامه این است که تا پایان سال مراکز مجاز و مورد تأیید عرضه شربت اپیوم را در سراسر کشور ایجاد کنیم.
دستجردی البته تأکید می کند درمان با این شربت نیز دراز مدت است و حتماً افراد تحت درمان با این شربت باید تحت حمایت‌های روانی و آموزش‌های لازم قرار گیرند.
اما در بهترین شرایط اگر تمام معتادان کشور تحت یکی از انواع درمانهای اعتیاد مانند سم زدایی، درمان نگهدارنده با شربت تریاک، متادون درمانی، درمان با بوپرنورفین یا هر نوع داروی دیگر قرار بگیرند و روان درمانی و حمایتهای اجتماعی و بیمه ها نیز در حد اعلا باشد، باز هم بیش از 70 درصد معتادان به مواد باز می گردند.

*باران می بارد، باران مواد

بنابراین شاید راهی بهتر از این نباشد. کاری کنیم اصلاً کسی سراغ مصرف مواد نروند و به قول حمید صرامی، دبیر اتاق فکر ستاد مبارزه با مواد مخدر کاری کنیم که حتی اگر از آسمان باران مواد هم ببارد کسی خیس نشود، اما مگر اعتیاد هم واکسن دارد؟
محمد نفریه، معاون پیشگیری سازمان بهزیستی کشور می گوید: پیشگیری از اعتیاد در سال‌های اخیر یکی از محورهای اصلی مبارزه با اعتیاد در کشور معرفی شده است اما هنوز برخی دستگاه‌های مسئول در این زمینه مانند آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد، تربیت بدنی و صدا و سیما به طور جدی وارد این عرصه نشده اند و همکاری کافی ندارند.
وی می افزاید: یکی از برنامه های موفق در عرصه پیشگیری، اجرای برنامه کاهش آسیب به منظور جلوگیری از بروز عفونت ها به خصوص ویروس ایدز در بین معتادان تزریقی بود که از حدود یک دهه قبل با توزیع سرنگهای یکبار مصرف و بعد از آن متادون در بین معتادان انجام شد و نتیجه داد.
نفریه می گوید: با توجه به کاهش سن اعتیاد و تغییر شکل آن آموزش و پیشگیری از اعتیاد باید از سنین پایین در دوران تحصیل در مدرسه، دوران دبستان و حتی پیش دبستانی آغاز شود، در عین حال همان طور که یک شبکه قوی وارد کننده و توزیع کننده مواد در کشور داریم باید یک شبکه قوی ضد اعتیاد هم در سراسر کشور در تمام محلات و شهرها و روستاها داشته باشیم تا با توجه به زمینه هایی که ممکن است باعث گرایش به مصرف مواد در آن منطقه شود برای پیشگیری از اعتیاد برنامه ریزی و اقدام کند.
او اضافه می کند: این کار نیازمند یک حرکت جمعی و اتحاد دستگاه‌های مسئول، رسانه ها و دستگاه‌های آموزشی با شبکه مردمی است تا ریشه های اعتیاد را که ممکن است در یک جا بیکاری، فقر، تورم، نبود امکانات تفریحی و سرگرم کننده و در جای دیگر مثلاً‌ وجود یک فرد یا گروه توزیع کننده مواد یا حتی شیوع یک بیماری جسمی یا روانی باشد، شناسایی کنند و با توجه به آن برای پیشگیری از اعتیاد با در اختیار داشتن امکانات لازم اقدام کنند.
نکته مهمی که برای پیشگیری از اعتیاد مغفول می ماند، آموزش و اطلاع رسانی مناسب به والدین است، بسیاری از پدران و مادران اطلاع چندانی از اعتیاد، انواع آن، علایم آن و علل آن ندارند و در اغلب مواقع هنگامی از اعتیاد فرزندانشان مطلع می شوند که کار از کار گذشته و دیر شده است.

*والدین 5 سال دیر بیدار می شوند

هومان نارنجی ها، مدیر کل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد مخدر می گوید: به علت ناآگاهی والدین درباره اعتیاد، 50 درصد خانواده‌ها پس از 5 سال از اعتیاد فرزندان و بستگانشان با خبر می‌شوند.
به گفته وی باور غلطی در بین والدین‌ است که فکر می‌کنند با ورود فرزندان به چرخه تحصیل و درس خواندن دیگر فرزندانشان از اعتیاد مصون هستند در حالی چنین نیست و باید نسبت به اعتیاد فرزندان نگران بود و تلاش کرد با افزایش اطلاعات و آموزش مهارت‌های زندگی از گرفتار شدن فرزندان در دام اعتیاد جلوگیری کرد.
نارنجی ها می گوید: در صورت آموزش مهارت‌های زندگی از جمله مهارت "نه گفتن " و ابراز وجود در فرزندان و مهارت فرزندپروری به والدین می‌توان درصد زیادی در جلوگیری از اعتیاد فرزندان موفق بود.
اطلاع رسانی درباره اعتیاد با توجه به ابعاد گسترده آن شاید نیازمند یک رسانه مستقل و تخصصی باشد اما تا زمانی که چنین رسانه ای ایجاد شود، ستاد مبارزه با مواد مخدر با همکاری اجرایی سازمان بهزیستی خط ملی اعتیاد را با شماره تلفن 09628 از اسفند 87 راه اندازی کرد.
فرهاد اقطار، مدیر کل دفتر پیشگیری و امور اعتیاد سازمان بهزیستی در این باره می گوید: هدف از ایجاد این خط، ارائه راهکارهای مناسب برای پیشگیری از مصرف مواد و درمان اعتیاد بود و در حال حاضر 17 اپراتور در 3 شیفت کاری در این مرکز مشغول به کار هستند. بیشترین تماس‌ها مربوط به ساعات اولیه صبح است. تماس گیرندگان به 2 گروه تقسیم می‌شوند. یک گروه معتادان هستند و گروه دوم شامل افرادی است که اعتیاد ندارند اما یکی از نزدیکان آنها مثل برادر، فرزند یا همسرشان اعتیاد دارند.
به گفته وی زنان 5/1 برابر بیش از مردان با این خط تماس می‌گیرند و طبق آمار، میانگین سنی زنانی که تماس گرفته‌اند، کمتر از مردان است و مردان تماس گیرنده بیشتر افراد مجرد هستند.
اقطار می گوید: اغلب سؤالات تماس‌گیرندگان درباره مواد‌ جدید مثل شیشه است که نشان می دهد اطلاعات جامعه در این خصوص کم است و باید اطلاع‌رسانی شود.
مدیر کل دفتر پیشگیری و امور اعتیاد سازمان بهزیستی اضافه می کند: از دیگر سؤالاتی که افراد در تماس‌هایشان مطرح می‌کنند درباره تبلیغات ماهواره‌ای است که می پرسند، چقدر صحت دارد و همچنین سؤالاتی در خصوص حمایت‌های بعد از درمان مطرح می‌شود.
پیشگیری از اعتیاد همواره یکی از مباحث چالش برانگیز بوده است به خصوص اینکه بسیاری از سازمانهای مسئول با توزیع بروشورها، یا سی دی هایی در بین مردم مثلاً آمار می دهند که چند میلیون نفر را تحت پوشش برنامه های پیشگیرانه برده اند یا مثلاً صدا و سیما چند ساعت برنامه پخش کرده است اما معلوم نیست چه نفر از این برنامه ها و اقلام فرهنگی استفاده کردند؟ و چقدر اثربخشی داشته است؟ به همین علت هم احمدی مقدم، دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر در ابتدای پذیرش این مسئولیت با انتقاد از روند قبلی که بدون ارزیابی اقدامات پیشگیرانه و بی حساب بودجه های پیشگیری بین دستگاه‌های مسئول توزیع می شد، انتقاد کرد.
با این حال به نظر می رسد، لزوم ایجاد مراکز تحقیقاتی برای پیدا کردن روش‌های اثربخش در زمینه پیشگیری از اعتیاد لازم باشد، کاری که مصطفی قانعی، معاون جدید تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت یکماه پیش وعده آن را داد، او گفت: در حال حاضر 9 مرکز تحقیقاتی وجود دارد که 5 مرکز به طور مستقیم و 4 مرکز به طور غیر مستقیم در بحث اعتیاد کار می‌کنند.
او تأکیدکرد: رسالتی در نقشه جامع علمی کشور بر عهده وزارت بهداشت قرار دارد که باید توسط شبکه ملی تحقیقات مبارزه با مواد مخدر که به زودی تشکیل می شود انجام شود و موضوعات مهم آن در این زمینه مشخص شود.
با این حال پیشگیری از اعتیاد کاری است که باید همه با هم دست به دست هم دهند تا به جایی برسد، رسانه های ارتباط جمعی باید هر روز و به طور دائم در این زمینه اطلاع رسانی کنند مثل اینکه از آسمان و زمین باران آموزش درباره اعتیاد می بارد تا جایی که قبح مصرف موارد هر روز بیشتر شود و آگاهی مردم روز افزون.
گروه دیگری هم که در کنار مسئولان دولتی می توانند به پیشگیری از اعتیاد کمک کنند، روحانیون هستند.
بافت فرهنگی و مردم دیندار ما پیام‌ها را از زبان روحانیان و علمای دینی بهتر می‌پذیرند، برخی مراجع تقلید البته در این زمینه فتاوایی دارند که فتوای یک ماه پیش حضرت آیت الله نوری همدانی نمونه آن است، آنجا که گفت: تولید، حمل و نقل و مصرف مواد مخدر حرام است.
گزارش از افشین شاعری
خبرگزاری فارس

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :