وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸۸/۱٢/٢

 

سؤال262ـ آیا حق کسب یا پیشه یا تجارت به عنوان مال منقول یا غیر منقول محسوب می شود؟

آقای صدقی (مجتمع قضائی شهید محلاتی) ـ دیدگاه اکثریت قریب به اتفاق:  اگر چه حق کسب و پیشه و تجارت از اموال غیرمادی است که در شمول تعریف خاص مال منقول یا غیرمنقول نمی آید،لیکن از حقوق مالی دینی است نه عینی و نظر به اینکه مطابق ماده 20 قانون مدنی کلیه دیون از قبیل قرض و ثمن مبیع و مال الاجاره عین مستأجره از حیث صلاحیت محاکم، در حکم مال منقول است ولو اینکه مبیع یا عین مستأجره از اموال غیر منقوله باشد و مضافا اینکه، اصل بر منقول بودن (همینطور در حکم منقول بودن) اموال می باشد نه غیرمنقول و در مواقع شک، اصل بر این است که مال منقول است و النهایه رأی وحدت رویه شماره 5/9/63-31 هیأت عمومی دیوان عالی کشور که دعوی مطالبه وجوه مربوط به غیرمنقول ناشی از عقود و قرارداد را منطوقا (منطوق ماده 20 قانون مدنی) از حیث صلاحیت محاکم در حکم منقول دانسته، به نظر می رسد حق کسب و پیشه و تجارت جزء اموال غیرمادی در حکم منقول باشد.

نظریه اقلیت: حق کسب و پیشه و تجارت ملحق به غیرمنقول و در حکم آن می باشد. تذکری که ضروری به نظر می رسد، در مورد صلاحیت محاکم راجع به حق کسب و پیشه و تجارت می باشد. چون این حق تابعی از حکم تخلیه می باشد. همان طوری که در رأی وحدت رویه شماره 6/12/63-60 هیأت عمومی دیوان عالی کشور گفته شد، قضیه در صلاحیت دادگاه رسیدگی به دعوی تخلیه می باشد، لیکن اگر به صورت مستقل دعوی مطالبه وجه سرقفلی مطرح شود، چون ناشی از عقود و قرارداد می باشد، تابع اموال منقول (ناشی از عقود و قرارداد) می باشد که لزوما در محل وقوع، عین مستأجره لازم نیست دعوی مطرح شود.

آقای پورنوری (مجتمع قضائی امام خمینی «ره»): تعریف حق کسب و پیشه و تجارت یک حق مالی غیرمادی است که تدریج الحصول بوده و اگر چه به تبع مال غیرمنقول قابل استفاده است اما طبق ماده 19 قانون مؤجر و مستأجر، قابل نقل و انتقال بوده و مهمتر اینکه قابل تقویم به پول می باشد و ارزیابی آن به پول رایج امکان پذیر است. مثلا هنگام تخلیه ملک تجاری به علت انتقال به غیر یا بازسازی یا نیاز شخصی که در قانون مؤجر و مستأجر پیش بینی شده است. مال غیرمنقول، طبق ماده 12 قانون مدنی، مالی است که از محلی به محل دیگر نتوان آن را نقل نمود. مال منقول طبق ماده 19 قانون مذکور اشیایی هستند که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد. ماده 20 «کلیه دیون از قبیل قرض، ثمن مبیع و مال الاجاره عین مستأجره از حیث صلاحیت محاکم در حکم منقول هستند ولو اینکه مبیع یا عین مستأجره از اموال غیرمنقول باشد». فایده عملی تقسیم این اموال، بهره مندی زوجه از حق کسب و پیشه به عنوان مال منقول است که طبق ماده 946 ق. م زوجه از اموال منقول از هر قبیل که باشد ارث می برد.

آقای دلدار( دادگستری فیروزکوه): به موجب ماده 6 قانون روابط مؤجر و مستأجر مصوب سال ،1376 حق کسب یا پیشه یا تجارت از حقوق مالی و منقول محسوب و حتی قابل ارث شناخته می شود.

آقای رفیعی (مجتمع قضائی صادقیه): حق یاد شده یک حق مالی است که از حیث منقول یا غیرمنقول محسوب شدن، تابع مالی است که این حق ناظر به آن می باشد، لذا مادام که حق یاد شده تبدیل به مال نگردیده نمی توان مستقلا این حق را منقول یا غیرمنقول دانست و بدیهی است که این حق معلق بوده و در صورت تبدیل آن به مال، منقول محسوب می گردد، زیرا در صورت اخیر ارتباط حق یاد شده با مال متبوع قطع گردیده است و سالبه به انتفاء موضوع خواهد بود.

دیدگاه چند نفر از قضات محترم دادگستری رباط کریم:

 آقای رمضان قربانی:مطابق نظر آقای دکتر کاتوزیان، چون نقل و انتقال حق سرقفلی و حق کسب و پیشه معمولا به موجب سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی انجام می گیرد، در حالی که اموال منقول معمولا بدون این تشریفات نقل و انتقال می یابد و از طرفی این حق به تبع محل کسب و پیشه ایجاد می شود، پس نوعی مال غیرمنقول است.

آقای گلی پور:قانونگذار مال را به منقول و غیرمنقول تعریف کرده، با توجه به حقوقی که به تبع مال غیرمنقول ایجاد می شود حق سکنی و... یعنی حق کسب و پیشه هم به تبع محل کسب و پیشه منتقل می گردد. چون آن محل غیرمنقول است و قابلیت انتقال به محل دیگری را ندارد، پس به تبع محل می توان آن را غیرمنقول دانست. ولی چون سرقفلی حق است و حقوق را نمی توان گفت مال است، بلکه این تابع مال است، یعنی از مال غیرمنقول تبعیت می کند.

آقای امیرسلیمانی: از اموال تبعی غیرمنقول است چون حق کسب و پیشه به ملک برمی گردد و اعتبار آن به ملک تجاری است و با توجه به اینکه قابلیت ارزیابی و توقیف دارد از اقسام اموال غیرمنقول است. لذا به نظر می رسد حق کسب و پیشه از حقوق تابع مال غیرمنقول باشد. به استناد تبصره 2 ماده 19 قانون مؤجر و مستأجر، انتقال سرقفلی به موجب سند رسمی صورت می گیرد، لذا حق کسب و پیشه نوعی مال غیرمنقول تبعی است.

نظریه اکثریت قضات محترم دادگستری رباط کریم: حق کسب و پیشه و تجارت نوعی مال غیرمنقول تبعی است که به تبع ملک محل تجارت و پیشه غیرمنقول تلقی می گردد.

آقای رضوانفر( دادسرای انتظامی قضات): حق کسب یا پیشه یا تجارت از وقایع حقوقی تجارت است که برای مستأجر ایجاد می شود، یعنی با اعمال مستأجر به تدریج ایجاد می شود. وقتی ماده 20 قانون مدنی می گوید کلیه دیون... ، حق کسب و پیشه هم در ذیل دیون قرار می گیرد. همانطور که مال الاجاره عایدی ملک، برای مؤجر است، حق کسب یا پیشه یا تجارت هم حقی است که برای مستأجر (به تدریج) ایجاد می شود، بنابراین، حق کسب و پیشه و تجارت غیر از سرقفلی است و سمتی که مال الاجاره سوق داده می شود، حق کسب و پیشه هم، به همان سمت سوق پیدا می کند.

آقای قربانوند (مجتمع قضائی شهید بهشتی): همانطور که بیان فرمودند حق کسب یا پیشه یا تجارت به تدریج حاصل می شود. ماده 6 قانون مؤجر و مستأجر اخیرالتصویب، فقط سرقفلی را مطرح کرده، معلوم می شود که این حق با سرقفلی تفاوت دارد چون این حق به تبع مال غیرمنقول ایجاد می شود، به نظر می رسد غیرمنقول است.

نظریه اکثریت اعضای محترم کمیسیون حاضر در جلسه (2/11/81): با توجه به ماده 20 قانون مدنی و رأی وحدت رویه شماره 5/9/3163 هیأت عمومی دیوانعالی کشور حق کسب یا پیشه یا تجارت، در زمره حقوق مالی محسوب و ناظر به اجاره مکانی است که برای کسب معاش مستأجر ملک تجاری بوده و از عناصر سازنده این حق «شهرت تجاری» می باشد که با توجه به ظاهر کلام مقنن در ماده 20 قانون یاد شده، از مصادیق دیون و در حکم اموال منقول تلقی می شود، گرچه عین مستأجره از اموال غیرمنقول است، بنابراین، با توجه به صراحت نظر قانونگذار و رأی هیأت عمومی دیوانعالی کشور می توان گفت این حق جزء دیون و به عنوان مال منقول محسوب می شود.

نظریه اقلیت اعضای محترم کمیسیون حاضر در جلسه (2/11/81): اگر چه حق کسب یا پیشه یا تجارت از حقوق مالی تدریج الحصول بوده، لیکن از آنجا که در ملک غیرمنقول استقرار می یابد یک مال غیرمنقول تبعی به شمار می آید. این نظریه با ماده 18 قانون مدنی که حق انتفاع از اشیاء غیرمنقوله (حق کسب یا پیشه می تواند یکی از مصادیق آن به شمار آید) و دعاوی راجع به آن را در دایره اموال غیرمنقول دانسته است مطابق است. با این وصف قائل شدن به اینکه حق کسب یا پیشه یا تجارت در حکم اموال غیرمنقول است، موجه به نظر می رسد.

منبع:http://www.ghazavat.com/ghazavat.com/ghezavat15/Around%20The%20Table.htm

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :