وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸۸/۱٢/٢٠

 

مقدمه

از جمله معضلاتی که بشر همواره با آن مواجه بوده، مسأله «جرم و آسیب های اجتماعی» است. تقریباً هیچ جامعه ای یافت نمی شود که در آن جرمی به وقوع نپیوندند. البته نوع و میزان جرم از یک جامعه به جامعه دیگر متفاوت است اما یک اصل قطعی وجود دارد که در همه جوامع، قوانین نقض می شوند و کشور ما هم از این اصل مستثنا نیست. در دهه های اخیر، به علت رشد جمعیت و گسترش مسأله شهرنشینی، میزان وقوع جرم هم در کشور ما افزایش یافت. متناسب با رشد جمعیت کشور، نیروهای نظامی که شکل مدرن و سازمان یافته آن ها از اوایل قرن جاری در کشور ما به وجود آمد، گسترش چشمگیرتری پیدا کرد و در دو دهه اخیر، با ظهور انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی، نیاز بیشتری به وجود نیروهای مسلح کار آمد احساس شد و نیروهای مسلح از جهت کمی افزایش یافتند. به تعب افزایش تعداد این نیروها، تخلف و جرم هم در این نیروها رو به فزونی نهاد.

سازمان نیروهای مسلح

از آن جا که در بحث حاضر تأکید ما بر آسیب شناسی در نیروهای مسلح می باشد. بنابراین، لازم است اشاره ای گذرا به نیروهای مسلح داشته باشیم.

همان طور که می دانیم، نیروهای مسلح یک سازمان محسوب می شوند و مشخصات یک سازمان را دارند. از نظر گالبرایت، قدرت نظامی از سه رکن اصلی سلاح، سازمان و نیرو تشکیل می شود. سازمان های نظامی در جوامع معاصر، از سه منبع اصلی: قدرت دو منبع مالکیت و سازمان را کاملاً در اختیار دارند و عنصر شخصیت کمرنگ شده است. در واقع قدرت نظامی، سه بعد عقلانی، احساسی وبدنی دارد که بعد عقلانی، موجب می شود که اندیشه جنگیدن تقویت شود. بعد احساسی، موجب می شود جسارت جنگیدن زیاد شود و بعد بدنی، نیروهای جسمانی لازم را برای آن فراهم سازد. اهمیت نیروهای فردی و انسجام اجتماعی آنان، همراه با انگیزه های درونی در پیکره قدرت نظامی، مسأله ای نیست که با متراک شدن، پیچیدگی شدید سازمان و تکامل سلاح های جنگی، به فراموشی سپرده شود. در واقع، هنوز ایمان و دلبستگی نیروها به سازمان خود و اعتقاد به جنگیدن، مهمترین رکن در نیروهای مسلح محسوب می شود که اگر این روحیه دچار آسیب شود، کارایی ارتش ها کاهش می یابد.

نظر هانتیگتون، ارتش امروز، دارای چهار ویژگی است:1ـ تخصص در مدیریت سلاح، 2ـ وابستگی به دولت 3ـ به هم پیوستگی در درون، 4ـ ایدئولوژی روح نظامی که منجر به تبعیت فرد از خواست های گروهی و نیز برقراری نظم و انضباط می شود.

جرایم و آسیب در نیروهای مسلح

همان طور که اشاره شد، کارایی یک ارتش ارتباط مستقیم با روحیه افراد و نگرش آن ها نسبت به سازمان دارد. در صورتی که نیروها از نگرش مثبتی برخوردار باشند، رفتارهایشان بهنجار خواهد بود و از هنجارهای سازمان نیز تبعیت خواهند کرد اما اگر نگرش منفی داشته باشند، این نگرش تأثیر مستقیمی بر رفتار آن ها خواهد گذاشت و در نتیجه، مرتکب رفتارهای نامعقولی مانند ارتکاب جرم خواهند شد و این امر، ارکان نیروهای مسلح را تزلزل خواهد کرد. برای رفع این آسیب، باید در درجه اول، نگرش های افراد نسبت به سازمان مثبت باشد و در درجه دوم، شرایط خدمتی و محیط خدمت برای افراد خوشایند باشد.

انواع جرایم درنیروهای مسلح

جرایم در نیروهای مسلح به دو دسته اصلی تقسیم می شوند:

1ـ جرایم عمومی: کلیه رفتارهایی هستند که در جامعه و نیروهای مسلح به طور مشترک جرم محسوب می شوند، به عنوان مثال: سرقت، اختلاس، جعل و غیره.

2ـ جرایم خاص: جرایمی هستند که تنها در نیروهای مسلح جرم محسوب می شوند و خارج از نیروهای مسلح، جرم تلقی نمی شوند، جرایمی مانند: فرار از خدمت: لغو دستور، ترک پست و... این گونه جرایم در جامعه، جرم محسوب نمی شوند و اما چرا قانونگذار، رفتارهایی مانند ترک پست، خوابیدن سرپست و لغو دستور را به عنوان جرم تلقی می نماید؟ باید علت آن را در اهمیت نیروهای مسلح و اقتدار آن را دانست. یک نیروی نظامی، باید از قدرت و کارایی بالایی برخوردار باشد تا هر زمان که احساس نیاز شد، امکان اعمال قدرت در سلسله مراتب وجود داشته باشد. اما جرایم و تخلفات، منجر به کاهش اقتدار نظامی و در نهایت عدم کارایی نیروهای مسلح می شوند.

در واقع می توان گفت، ارتشی کاراتر است که در زمان لازم، قدرت مانور بهتری را داشته باشد و این امر محقق نمی شود، مگر این که نابهنجاری ها به حداقل ممکن برسد.

تقسیم بندی عوامل جرایم نظامی

با بررسی عوامل جرایم در سازمان قضایی، مشخص گردید عواملی که در بروز جرایم مؤثر هستند، به چند دسته اصلی تقسیم می شوند:

1ـ عوامل درون سازمانی: کلیه عواملی که در داخل یگان ها بر بروز جرایم تأثیر گذارند.

2ـ برون سازمان: عوامل خارج از یگان ها، مانند: عوامل خانوادگی، اقتصادی.

3ـ درون فردی: عواملی که به ویژگی های فردی و شخصی فرد مرتبط می شوند.

4ـ میان فردی: روابطی که یک فرد نظامی با همکاران یا افراد مافوق دارد.

انواع پیشیگیری:

در خصوص پیشگیری از وقوع جرم، سه نوع پیشگیری را می توان از هم تفکیک نمود:

1ـ پیشگیری وضعی: کلیه فعالیت هایی که منجر به کاهش فرصت مجرمانه می شوند. در این رابطه می توان به اعمالی اشاره کرد که فرصت انجام عمل مجرمانه را از افرادی می گیرند یا در این رابطه می توان به طراحی سازه ها و ساختمان ها اشاره نمود.

2ـ پیشگیری قضایی:

کلیه اقداماتی که منجر به افزایش هزینه ارتکاب جرم می گردند. همان طور که در بالا اشاره شد، مجرمین با محاسبه هزینه و منفعت جرم، دست به ارتکاب جرم می زنند. بنابراین، هر چه میزان هزینه جرم (مجازات) بیشتر باشد، امکان ارتکاب جرایم بیشتر است. لذا باید بیشتر به راههای فرار از مجازات توجه کرد. به نظر می رسد قانون گذار با تدوین قوانین جدید، باید هزینه های جرایم را افزایش دهد.

3ـ پیشگیری اجتماعی

پیشگیری اجتماعی را می توان کلیه اقداماتی دانست که منجر به کاهش ارزش هدف می گردد در آسیب شناسی و آسیب زدایی مهمترین اصل، در واقع پیشگیری اجتماعی به معنای از بین بردن زمینه های ارتکاب جرم است تحقیقات نشان داده است که از است.پیشگیری اجتماعی میان متغیرها درون سازمانی، برون سازمانی و درون فردی عوامل زیادی وجود دارد که سبب بروز جرایم می شوند این عوامل دارای ابعاد گسترده ای است که زمانی که با هم تلفیق می شوند جرایم بروز پیدا می کند پیشگیری اجتماعی به دایره گسترده ای از اقدامات اجتماعی، اقتصادی، روانی تلقی می شود که باید در سطح جامعه و یگانی انجام گیرد تا آمار جرم به حداقل برسد.

سابقه بررسی جرایم نظامی

سازمان قضایی نیروهای مسلح در بررسی جرایم نظامی ابتدا با توجه به نیازها و امکانات موجود، 16 جرم مهم را برای بررسی انتخاب نمود. ملاک انتخاب 16 جرم، فراوانی و اهمیت آن ها بود. تعدادی از جرایم هستند که فراوانی آن ها به میزان بالاست، مانند فرار از خدمت، لغو دستور، ترک پست و ... تعدادی از جرایم هستند که اگر چه آمار آن ها در سطح نیروهای مسلح، در حد بالایی نیست اما اهمیت آن ها از سایر جرایم بیشتر، است مانند قتل و خودزنی. با انتخاب این 16 جرم و اولویت بندی آن ها برنامه پنج ساله اول از سال 1377 شروع شد و تا سال 1381 ادامه داشت. با بررسی عوامل وقوع جرام از طریق مصاحبه و پرسش نامه با فرماندهان و مسئوولین محترم نیروهای مسلح و همچنین، نیروهای پایور و سرباز در یگان ها و مجرمین زندانی، عوامل ارتکاب جرایم تا حدودی مشخص گردید و پس از شناسایی عوامل راهکارهای کاهش جرایم نیز مشخص گردید.

نکته حائز شرح در بررسی عوامل جرایم موجود، عوامل مشترک در بروز جرایم است، داده های تحقیقات نشان داده که بعضی از عوامل در بروز چند جرم مشترک هستند و ملی نیز هستند که مختص یک جرم هستند. بنابراین، لازم است که برای کاهش جرایم، به هر دو دسته عوامل توجه کرد.

با توجه به این که برای هر یک از جرایم 16 گانه تحقیقی مستقلی انجام گرفت در شماره های آینده خلاصه ای از عوامل مؤثر بر هر یک از جرایم مهم نیروهای مسلح مورد بررسی قرار می گیرد.
 

برگرفته از : نشریه دادرسی شماره 69
منبع:
http://www.imj.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=550:1388-08-20-09-53-34&catid=85:1388-11-03-08-45-28&Itemid=223
محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :