وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸۸/۱٢/٢٠

 

طرح وبیان مسأله؛

  آینده پژوهی چیست ؟ رویای شناختن و ساختن آینده رویای بزرگی است که بسیاری از انسانها در صدد کشف آن هستند. همه ما دوست داریم بدانیم در آینده چه اتفاقاتی می افتد و باید چگونه با آن برخورد کنیم .دوراندیشی وآینده نگری اهمیت زیادی در زندگی اجتماعی انسانها دارد  وبه همین علت علم جدیدی تحت عنوان آینده پژوهی با استفاده از تجارب  سایر علوم شکل گرفت. آینده پژوهی علمی جدید است که وظیفه آن مطالعه و بررسی آینده های مختلف در افق زمانی است و به خاطر استفاده از روش های علمی از پیشگویی و پیش بینی متمایز است اگر چه به نوعی پیش بینی آینده محسوب می‌شود.

آینده ؛

پژوهشگران در بحث آینده چهار صورت از آینده را ترسیم کردند.

<!--[if !supportLists]-->1- <!--[endif]-->آینده ممکن : آینده صورت کامل از پیش تعیین شده نیست از این رو آینده های گوناگونی امکان تحقق دارند که به آنها آینده ممکن گفته می‌شود.

<!--[if !supportLists]-->2-   <!--[endif]-->آینده باور کردنی : آینده‌ای است که با توجه به شواهد موجود امکان آن متصور است .

<!--[if !supportLists]-->3-   <!--[endif]-->آینده متحمل : آینده‌ای است که امکان پیدایش آن در مدت مشخص وجود دارد.

<!--[if !supportLists]-->4-   <!--[endif]-->آینده مطلوب : آینده ای است که با توجه به تصورات ما بهتر است ساخته شود.

از میان آینده های چهار گانه آینده مطلوب برای ما ارزشمند است و باید در این جهت گام برداریم .

اهداف آینده پژوهی :

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->مشارکت گسترده خبرگان در سیاست گذاری ها و استفاده از دانش ضمن این متخصصین

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->تلاش عمومی در ساختن آینده

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->افزایش ارتباطات میان افراد وسازمان و نزدیک کردن دیدگاهها .

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->نگاه بلند مدت نسبت تصمیمات روزمره و پرهیز از افتادن در دام روزمرگی

<!--[if !supportLists]-->-  <!--[endif]-->افزایش تعهد نسبت به سیاست ها که ناشی از مشارکت گسترده همه اقشار است

<!--[if !supportLists]-->- <!--[endif]--> به طور کلی آینده پژوهی گام برداشتن برای آینده با استفاده از امکانات موجود است و هدف اصلی آن رسیدن به اهداف جامعه در راستای ارزشهای انسانی است .

روش شناسی آینده پژوهی

در آینده پژوهی چندین آینده پیش بینی می‌شود بنابراین سناریوهای مختلفی برای آینده در نظر گرفته می شود اما مبنای این سناریوها چیست بر اساس دانش آینده پژوهی آینده تحت تأثیر چند عامل کلیدی قرار دارد.

<!--[if !supportLists]-->1-   <!--[endif]-->روندها: تغییرات منظم داده ها یا پدیده ها در خلال زمان مانند رشد جمعیت .

<!--[if !supportLists]-->2-   <!--[endif]-->رویدادها: پدیده هایی که دریک لحظه زمان اتفاق می افتند مانند بلایای طبیعی .

<!--[if !supportLists]-->3-   <!--[endif]-->اقدامات‌عملی : کلیه برنامه ها و اقدامات اجرایی و قانونی که بتواند مسیر آینده‌را تغییر بدهد.

<!--[if !supportLists]-->4-   <!--[endif]-->آرمان ها و تصاویر: عبارتند از چشم اندازها و آرمانهایی که اقدامات و برنامه را هدفمند می‌سازد.

دو عامل اول بیش‌تر مبتنی بر داده‌های واقعی و شواهد و دلایل عینی است ودو عامل بعدی مبتنی بر اراده واقدامات بوده و آینده مطلوب را ترسیم می‌کند به طور کلی آینده واقعی ترکیبی از چهار عامل فوق است که دو عامل اول در اختیار ما نیست و این دو عامل دوم مبنای ساختن آینده است .

در هر آینده پژوهی از تعداد روش‌ استفاده می شود. از این رواست که بسیاری آینده پژوهی را در بردارنده جعبه ابزاری می دانند که در برخورد با مسائل متفاوت از روش‌های گوناگون بهره می‌گیرند. مهم ترین این روش‌ها شامل روش دلفی ( که‌‌ طیف گسترده‌ای از خبرگان را در سیاست گذاری مشارکت می دهد.) ؛ سناریو نویسی (که به نوعی روش توصیفی است  )، ره انگاشت یا نقشة راه ( که به عنوان یک روش برنامه ریزی بلند مدت استفاده می شود. ) ؛ و پویش محیطی ( که به پیمایش مداوم محیط برای شناسایی علایم ضعیف تغییرات و شناسایی تغییرات آتی انجام می گیرد. )

تار یخچه آینده پژوهی:

آینده اندیشی از سال 1970 به عنوان یکی از ابزارهای سیاست گذاری در علم و تکنولوژی مورد استفاده قرار گرفت .ژاپنی‌ها اولین کشوری بودند که از آینده اندیشی به عنوان ابزاری که هم توانست آیندة بلند مدت 30 ساله را پیش بینی نماید، و هم به ساخت آینده یاری رساند ، استفاده نمودند.این ابزار با نام آینده‌نگاری از این پس متداول گردید. رویکرد قابل توجه درآینده پژوهی ، استفاده وسیع از دانش ضمنی خبرگان جامعه در سیاست گذاری است. این نکته که تحت عنوان رویکرد مشارکتی در آینده نگاری نیز از آن یاد می‌شود، باعث شد تا ژاپنی ها تعداد2500 نفر از خبرگان را در طول برنامه در اختیار داشته باشند. این تعداد گسترده مشارکت کنندگان از سویی امکان پرداختن به مسایل مختلف را در اختیار سیاست گذاران می‌گذاشت و از سویی دیگر مشروعیت سیاست ها را در میان جامعه به شدت بالا می برد. مشارکت بالا همچنین کمک می‌کرد تاافراد به واسطة درگیری در برنامة آینده پژوهی از نتایج آن به صورتی داوطلبانه استفاده نمایند.

  آینده پژوهی در سالهای آخر دهة 80 به عنوان روشی عام مورد توجه بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده ، فرانسه ، آلمان ، ایتالیا، کانادا و انگلستان قرار گرفت . این اقبال عمومی در مورد آینده پژوهی در سالهای بعدی شدت افزون تری یافت و کشورهای در حال توسعة زیادی به سمت این ابزار آمدند. کشورهایی مانند کره جنوبی ، ترکیه ، آفریقای جنوبی ، چین ، مجارستان ، لهستان و بسیاری از کشورهای آسیایی و آفریقایی با استفاده از آینده پژوهی به تدوین برنامه‌های بلند مدت ملی پرداختند

کارکردهای آینده پژوهی:

به صورت خلاصه مهمترین کارکردهای آینده نگاری ها عبارتند از :

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->مشارکت گستردة خبرگان در سیاست گذاری‌ها و استفاده از دانش ضمنی این متخصصان

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->استفاده از روش‌های علمی در شناخت آینده و شناسایی حوزه هایی که بیشترین منافع اقتصادی و اجتماعی را به همراه دارد.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->تلاش عمومی در ساخت آینده .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->افزایش ارتباطات میان افراد و سازما‌ن‌ها و به اشتراک گذاشتن برداشت آنها از آینده .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->نگاه بلند مدت نسبت به تصمیمات امروزین و پرهیز از افتادن در دام روز مره‌گی

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->بالا بردن مشروعیت سیاست‌های بلند مدت کشور و مناطق .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->ایجاد اجماع در خصوص برنامه‌ها و سیاست‌ها .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->افزایش تعهد نسبت به سیاست‌ها ، که ناشی از مشارکت گستردة ذی‌نفعان و تأثیرگذاران است و همچنین انتشار نتایج در سطح جامعه

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->همکاری بخش های خصوصی و دولتی بر اساس یک برنامة بلند مدت ودر چارچوب رقابت همراه با همکاری .

معرفی روش دلفی در آینده پژوهی :   

روش دلفی به منظور ایجاد یک مناظرة صحیح و مستقل از شخصیت افراد طراحی شده است . این روش به منظور بر طرف نمودن مشکلات موجود در جلسات، بحث گروهی و جهت بر قراری یک تعامل صحیح بین نظرات واقعی افراد ابداع گردیده است. روش دلفی به دنبال جمع آوری نظرات کارشناسان و متخصصان از طریق ارسال پرسش نامه است . به گونه‌ای که این پرسش نامه در دفعات مختلف ارسال و جمع‌آوری می‌گردد. این روش به منظور نمایاندن همگرایی یا واگرایی نظرات و عقاید کارشناسان در خصوص موضوعات مختلف به کار می رود . در این روش ، پرسش نامه وسیله‌ای جهت ارتباط بر قرار نمودن بین صاحب نظران و تأثیر گذاشتن آنها بر یکدیگر است . ایده اصلی در طراحی فرایند روش دلفی این است که پاسخ دهندگان بتوانند بدون آن که تحت تأثیر افراد معتبر و مشهور و افرادی که قدرت سخنوری خوبی در جلسات دارند قرار بگیرند، دیدگاه‌هایشان را بیان کنند و در همان حال از نظرات سایر خبرگان نیز مطلع شوند. در این روش، با بهره گیری از داده های تحقیقات کتابخانه ای و با حذف تأثیر توان سخنوری افراد ، همه نظرات و عقاید در قالب پاسخ به کاربرگها و پرسش نامه جمع آوری می شود و پس از تحلیل به صورت آماری در اختیار اعضای پرسش شونده قرار می‌گیرد و از آنان خواسته می شود تا بار دیگر همان پرسش ها را این بار با توجه به نظرات دیگران پاسخ دهند. بدین ترتیب ، گمنامی و باز خورد نظرات دو عنصر ضروری در روش دلفی می باشند. یکی از مزایای این روش است که کارشناسان و متخصصان زمانی که به واسطه دلایلی قانع کننده به اشتباه بودن نظر خود پی بردند. بدون از دست دادن اعتبار و وجهه شان می توانند در نظرات خود تجدید نظر نمایند.

  علاوه بر این، روش دلفی ، این امکان را به خبرگان می دهد که ببینند پیش بینی ها و انتظاراتشان از وقوع رویدادها ، تا چه حد با پیش بینی ها و توقعات گستردة وسیع تری از متخصصان ، انطباق دارد. پروژه ای که تحت عنوان « آینده پژوهی با تاکید بر مبارزه بااعتیاد و کاهش تقاضای مصرف در نیروهای مسلح » در سازمان قضائی نیروهای مسلح در مجامع استانی پیشگیری از وقوع جرم در حال تحقیقات میدانی است از همین روش ، سود برده است .

هفت آموزه آینده پژوهی :

<!--[if !supportLists]-->1-    <!--[endif]-->خود را برای آنچه در آینده با آن روبرو خواهید شد ، آماده کنید .

<!--[if !supportLists]-->2-    <!--[endif]-->نیازهای آینده را پیش بینی کنید.

<!--[if !supportLists]-->3-    <!--[endif]-->در هنگام نیاز از اطلاعات ناقص نیز استفاده کنید .

<!--[if !supportLists]-->4-    <!--[endif]-->منتظر غیر منتظره ها باشید.

<!--[if !supportLists]-->5-    <!--[endif]-->علاوه بر اندیشیدن به آینده نزدیک، در اندیشة آینده دور نیز باشید.

<!--[if !supportLists]-->6-    <!--[endif]-->رؤیا پردازی اثر بخش را از یاد نبرید.

<!--[if !supportLists]-->7-    <!--[endif]-->از پیشینیان خود درس بگیرید.

تعاریف  مفاهیم:

به منظور ایجاد درک مشترک از مطالب ارائه شده ، تعریف برخی از مفاهیم کلیدی در زیر بیان شده است:

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->متغیر: متغیرها اجزای شکل دهنده محیط هستند که مقدار و رفتار آن ها تحت تاثیر روندها، تصاویر، رویدادها و اقدامات تغییر می‌کند. برای ارزیابی تغییرات متغیر از سنجه های مشخصی استفاده می‌شود. به عنوان مثال جمعیت یک کشور که بر حسب تعداد بیان می‌شود.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->روندها: تغییرات منظم در داده ها یا پدیده‌ها در خلال زمان والگویی قابل تشخیص از تغییر است که می‌تواند به صورت خطی ، صعودی یا نزولی باشد ؛ مثلاً افزایش جمعیت جهان ، جهانی شدن، گسترش سریع فناوری اطلاعات .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->رویدادها: وقایعی که نظم موجود در داده‌ها یا پدیده‌ها را بر هم می‌زند ؛ مثلاً حادثه 11 سپتامبر، وقوع زلزله ، وقوع انقلاب اسلامی ایران .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->تصاویر : تصوراتی که از آینده برای خود تصویر می کنیم ، مثلاً ، داشتن چشم انداز ، سناریوها، برنامه های بلند مدت و ره انگاشت ها .

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->اقدامات : اجرای برنامه ها و طرح های عملی توسط خود یا دیگران ، که عمدتاً حاصل سه مورد دیگر است ؛ مثلاً ، وضع قوانین و مقررات ، برنامه های کوتاه مدت، استراتژی ها.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->شوک ( رویدادهای شگفت انگیز) : یک شوک رخدادی با تأثیر بالا و احتمال کم است ؛ مانند از بین رفتن سیستم مالی جهانی که باعث متزلزل شدن نظام سرمایه داری می شود.

<!--[if !supportLists]-->· <!--[endif]-->پیش ران : پیش ران عاملی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم تغییر را تحت تأثیر قرار می دهد یا باعث ایجاد تغییر می شود. مثالی از یک پیش ران که روند افزایش جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار می دهد ، عبارت است از: مراقبت های بهداشتی بهتر که امید به زندگی را افزایش می‌دهد .

  آینده پژوهی و پیشگیری از وقوع جرم

در زمینه پیشگیری از وقوع ، آینده پژوهی در شناخت جرائم آینده و روندهای جاری کمک زیاد می کند و می توان بر مبنای آینده پژوهی آینده برنامه های پیشگیری از وقوع جرم را ترسیم کرد. آینده چگونه و تحت تأثیر چه عواملی شکل می گیرد ؟ سازمان قضائی نیروهای مسلح و سازمان نیروهای مسلح در آینده با چه محیط راهبردی مواجه خواهد شد؟ روندهای کلیدی آینده کدام ها هستند؟ پیامدهای این روندها و تغییر و تحولات محیطی چیست و چه چالش‌ها و یا فرصت هایی را پیش روی این دو سازمان در زمینه پیشگیری از وقوع جرم ، قرار خواهد داد ؟ این گونه سؤالات ، سؤالاتی است که با توجه به پیچیدگی های محیطی و سرعت تغییر و تحولات ، پاسخ های قطعی برای آنها وجود ندارد؛ در عین حال ، اندیشیدن به آنها و یافتن پاسخ های احتمالی مبتنی بر واقعیات و شواهد نیز غیر ممکن نیست.

معاونت قضایی وحقوقی سازمان قضایی نیروهای مسلح- اداره کل عفو وپیشگیری از وقوع جرم

 

منبع:http://www.imj.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=1067:1388-12-11-12-55-23&catid=57:1388-08-19-07-45-26&Itemid=111

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :