وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸۸/۱٢/٢٤

 

شاپور محمد صادق‌زاده بنابی، رئیس شعبه سوم حقوقی سقز

حادثه همواره در کمین انسان است و می‌تواند برایش مشکل‌آفرین باشد؛ از جمله تصادف در هنگام رانندگی که حاصل آن گرفتاری‌های مالی بسیاری است و بیمه راهکار مناسب و مطمئنی برای جبران خسارت وارد شده است.

براساس قانون "بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری در مقابل اشخاص ثالث" مصوب 1347، تمامی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی مسئول جبران خسارت‌های بدنی و مالی هستند که بر اثر حوادث رخ داده برای وسیله نقلیه‌شان به اشخاص ثالث وارد می‌شود و مکلفند مسئولیت خود را بیمه کنند. ‌در حال حاضر با توجه به این الزام و افزایش بی‌رویه وسایل نقلیه و به تبع آن، بالا رفتن آمار سوانح و حوادث و افزایش هزینه‌های درمانی و دیه، عموم دارندگان وسایل نقلیه دارای بیمه‌نامه هستند. اگر در متن بیمه‌نامه‌های خودروها توجه کنیم، در صدر قراردادها "بیمه‌نامه شخص ثالث و سرنشین" قید شده و تعهدات شرکت بیمه در هر بند مشخص گردیده است.این تعهدات شامل غرامت فوت و نقص عضو، خسارت مالی و تعهدات سرنشین -اعم از فوت، نقص عضو و هزینه‌های پزشکی- می‌باشد.بندهای اول و دوم تعهدات، منحصر به خسارت وارد شده به اشخاص ثالث است. بیمه مذکور مطابق قانون اجباری بوده و این اجبار مشمول بیمه‌گذار و بیمه‌گر است. بند سوم که مربوط به تعهد شرکت بیمه در مقابل سرنشین است، فاقد الزام قانونی می‌باشد؛ یعنی مالک وسیله نقلیه مخیر است حوادث احتمالی برای سرنشین را نزد شرکت‌های بیمه تأمین نماید؛ اما شرکت‌های بیمه با هدف اقتصادی و منفعت‌طلبی که دارند، بیمه سرنشین را در کنار بیمه اجباری اشخاص ثالث عرضه می‌نمایند و اگر شخصی صرفاً برای انعقاد بیمه شخص ثالث مراجعه کند، با پاسخ منفی شرکت بیمه روبه‌رو خواهد شد.  ‌به هر حال، هدف هر چه باشد، عرضه اجباری این نوع بیمه‌ها به لحاظ بالا بودن آمار تصادفات، امری پسندیده و قابل تحسین است و درواقع، 2 قرارداد در قالب یک بیمه‌نامه تنظیم و عرضه می‌شود.  ‌دارندگان وسایل نقلیه با توجه به حق بیمه‌ای که می‌پردازند، لازم است آشنایی مختصری با حقوق خود داشته باشند تا بتوانند در مواقع نیاز به‌سهولت نسبت به مطالبه حقوق خویش اقدام نمایند.  ‌

 

بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسیله نقلیه موتوری (بیمه شخص ثالث)

در پی تحولاتی که با آغاز عصر ماشین و تمدن مدرن به وجود آمد، زندگی بشر وارد مرحله جدیدی شد و ابزار و لوازم ابتدایی تولید جای خود را به کارخانجات صنعتی عـظـیـم داد. بـدین‌ترتیب، وسایل ساده حمل و نقل به هـواپیماهای غول‌پیکر، خودروهای تندرو، کشتی‌های اقیانوس‌پیما و قطارها تبدیل شدند و شبکه‌های ارتباطی گسترش چشمگیری یافتند.

 ‌پیشرفت‌بشر مخاطره‌ها و مشکلاتی را به دنبال داشت. ازاین‌رو انسان مجبور شد با قدرت خلاق خود راه‌حلی برای آنها بیندیشد تا خود را در مقابل خطرات احتمالی حفظ نماید و این اندیشه منجر به پیدایش و گسترش بیمه شد.

بیمه وسایل نقلیه موتوری با شروع عصر ماشینی ضرورت پیدا کرد. با افزایش شمار خودروها از اوایل قرن بیستم و توسعه صنعت، تصادفات نیز افزایش یافت و جان و مال بسیاری از انسان‌ها دستخوش حوادث گردید؛ چراکه پیشرفت علم و صنعت زندگی اجتماعی را از حالت آرام به شـتـاب و تـحرک کشانید و در فاصله زمانی کوتاهی، شهرنشینان احساس نمودند که بدون وسیله نقلیه قادر به ادامه زندگی نیستند و باید خود را با زمان هماهنگ نمایند و به کارهای خود سرعت بخشند. به این ترتیب، خیابان‌ها مملو از خودرو شد و دولت‌ها ناگزیر در پی اتخاذ تدبیری برای تأمین زندگی مصدومان ناشی از وسایل نقلیه موتوری برآمدند. در نتیجه، بیمه خودرو وارد مرحله جدیدتری شد و مسئولیت رانندگان در مقابل اشخاص ثالث مورد مطالعه قرار گرفت و پس از مدتی به مرحله اجرایی رسید. قانون اجباری شدن این نوع بیمه ابتدا در کشورهای صنعتی ابداع و در سال 1347 در ایران تصویب شد و به مرحله اجرا درآمد.

بیشتر صاحبان خودروها قادر به جبران غرامت ناشی از استعمال این وسیله نبوده و پس از وقوع حوادث، دادگاه مقصران را شناسایی و محکوم می‌‌نماید و در صورت عدم بیمه ثالث به دلیل عجز آنان از جبران خسارت زیان‌دیده، در غــالــب مــوارد در اجـرای مـاده 2 قـانـون نـحـوه اجـرای محکومیت‌های مالی و ماده 696 قانون مجازات اسلامی روانه زندان‌ها می‌شوند. اینجاست که ارزش بیمه اجباری مسئولیت مدنی در زندگی روزانه نمایان می‌شود.

از نظر حقوقی، بیمه مسئولیت مدنی عقدی است که به موجب آن بیمه‌گر در ازای دریافت حق بیمه مقرر از بیمه‌گذار، متعهد می‌شود تا در صورت تحقق خطر موضوع بیمه، خسارت وارد شده به اشخاص ثالث را جبران نماید.

خطر، حق بیمه و خسارت، عناصر تشکیل‌دهنده بیمه هستند. خطر عبارت است از اتفاق یا پیشامدی احتمالی که در زمان کم و بیش دور یا نزدیک رخ می‌دهد و آنچه خطر موضوع بیمه را تشکیل می‌دهد، مسئولیت مدنی ناشی از حوادث می‌باشد. حادثه ممکن است در اثر رفتار شخص یا وابسته او و یا به سبب اشیای تحت اختیار مالک یا متصرف ایجاد شود. حق بیمه نیز مبلغی است که از طرف بیمه‌گزار طبق شرایط قرارداد بـیـمـه در حق بیمه‌گر پرداخت مـی‌شـود. تـعـهـد پـرداخـت از طرف بیمه‌گر طبق شرایط قرارداد بیمه را هم خسارت گویند.

اصول حاکم بر بیمه‌های مسئولیت مدنی

بیمه‌های مسئولیت مدنی در زمره بیمه‌های غرامتی است و بیمه‌گر متعهد جبران غرامت اشخاص ثالث تا میزان زیان‌ وارد شده به آنها می‌باشد. در صورتی که خسارت وارد شده از حدود تعهد بیمه‌گر تجاوز نماید، زیان‌دیده می‌تواند برای دریافت مانده زیان خود به عامل زیان مراجعه کند.

اصول کلی قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسیله نقلیه موتوری در مقابل اشخاص ثالث

اصل مسئولیت دارنده خودرو:

ماده یک قانون "بیمه اجباری شخص ثالث" تمامی دارندگان وسایل نقلیه موتوری را مسئول عواقب حوادث ناشی از وسایل نقلیه مذکور دانسته است. این حکم مبتنی بر نظریه "خطر" و تضمین حق و موجد مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری در مقابل اشخاص ثالث زیان دیده است.

اصل اجباری بودن بیمه مسئولیت مدنی:

اگـــر اصـــل اول بــدون حکم ثانوی و اجبار قانونی مطرح می‌شد، اثر خود را از دست می‌داد. بر پایه این 2 اصل می‌توان گفت این نوع بیمه‌ها تنها یک بیمه مسئولیت مدنی ساده نیستند؛ بلکه تلفیقی از بیمه اشخاص در مقابل حوادث رانندگی و بیمه مسئولیت مدنی دارندگان خودرو به شمار می‌آیند.

حوادث مشمول بیمه

براساس تبصره یک قانون "بیمه اجباری شخص ثالث" هر پیشامد ناگهانی و شدید ناشی از وسایل نقلیه موتوری، یدک و تریلر متصل به آنها و نیز محموله این وسایل که موجب بروز ضایعه بدنی و یا خسارت مالی برای اشخاص شود، حادثه نقلیه محسوب می‌گردد. موارد خارج از شمول بیمه به‌صراحت در ماده چهارم بیمه اجباری احصا شده‌اند که عبارتند از:

- خسارت ناشی از فورس ماژور؛ از قبیل جنگ، سیل و زلزله

- خسارت وارد شده به محمولات وسایل نقلیه مورد بیمه

- خسارت مستقیم یا غیرمستقیم ناشی از تشعشعات اتمی و رادیو اکتیو

- خسارت وارد شده به متصرفان غیرقانونی وسایل نقلیه یا رانندگان فاقد گواهینامه رانندگی

- خسارت ناشی از محکومیت جزایی و پرداخت جرایم

- استثنائات مذکور در ماده 2 قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی

- خسارت ناشی از حوادثی که در خارج از کشور اتفاق می‌افتند؛ مگر این که توافقی بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار در این موضوع شده باشد.

خسارت‌های قابل جبران

"خسارت" در لغت به معنای "زیان بردن"، "زیان دیدن" و "زیان" است و این زیان به اعتبار ماده یک قانون "بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری در مقابل اشخاص ثالث" به خسارت بدنی و مالی تقسیم می‌شود.

خسارت بدنی عبارت است از هر نوع صدمه و زیان وارد شده به جسم و جان و سلامت انسان که ممکن است منجر به جرح یا شکستگی عضو یا نقص دایم مصدوم و یا فوت وی شود.  ‌

ماده 3 "آیین‌نامه قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی" در این رابطه مقرر می‌دارد: "منظور از جبران خسارت بدنی عبارت است از جبران هزینه‌های معالجه، صدمات بدنی و یا جرح حاصل از حوادث رانندگی و همچنین زیان‌های نقص عضو و از کارافتادگی دایم و مطلق یا نسبی و یا فوت ناشی از حوادث مشمول بیمه برای اشخاص ثالث."

مدارکی که در پرونده‌های خسارت جانی (جرح، نقص عضو و فوت) نیاز است، به این شرح می‌باشد:

- صورت‌جلسه اولیه کلانتری

- کروکی افسر کاردان فنی

- تصویر اوراق بازجویی

- نظریه پزشکی قانونی درخصوص مصدومان

- گزارش معاینه جسد

- جواز دفن

- صورت‌حساب هزینه‌های درمانی

- حکم دادگاه

- تصویر مصدق گواهینامه راننده مقصر حادثه

- برش بیمه‌نامه شخص ثالث مقصر حادثه

- و گواهی انحصار وراثت بازماندگان متوفا.

در پــــــرونــــــده‌هــــــایــــــی کــــــه رسیدگی‌ها منجر به صدور حـکــم قـطـعــی شـده‌انـد، ضــرورت قـانـونـی بـرای ارائـه تـمـامی مدارک وجود ندارد و صرف ارائه دادنامه قطعی، صــــــورت‌حـــســــــاب هــــــزیـــنــــــه‌هــــــای بیمارستانی، برش بیمه‌نامه مقصر حادثه و تصویر مصدق گواهینامه وی کفایت می‌کند.

خسارت مالی

هرگونه کسر و نقصانی که به اموال متضرر (زیان‌دیده) وارد می‌شود و قابل تقویم به وجه نقد است را خسارت مالی گویند. به عبارت دیگر، خسارت مالی عبارت است از تأمین و جبران زیان مستقیمی که در اثر حوادث مشمول بیمه به اموال و اشیای تحت مالکیت یا تصرف قانونی اشخاص ثالث وارد می‌شود.

به طور معمول، در جبران خسارت‌ها مشکل چندانی به وجود نمی‌آید و شرکت‌های بیمه تا سقف تعهدات مندرج در بیمه‌نامه پاسخگو هستند؛ اما از جبران کسر قیمت (افت قیمت) خودرو که پس از بازسازی ایجاد می‌شود و در عرف جامعه نیز امری پذیرفته شده است، استنکاف می‌نمایند که این امر خلاف قوانین جاری و قاعده "لاضرر" می‌باشد.

مدارک مورد نیاز در پرونده‌های خسارتی (مالی) شخص ثالث عبارت است از:

- کروکی افسر کاردان فنی

- برگ‌های بازجویی طرفین حادثه

- تصویر مصدق گواهینامه راننده حین حادثه

- تصویر اسناد مالکیت خودروی زیان‌دیده

- برش بیمه‌نامه شخص ثالث مقصر حادثه.

بیمه حوادث سرنشین

بیمه‌های اشخاص معمولاً ارتباطی به میزان دارایی بیمه‌گذار و کسر دارایی او در پی بروز خطر موضوع بیمه ندارند و بیمه‌گر متعهد می‌شود در صورت بروز حادثه، مبلغ مشخصی را به بیمه‌گذار یا ذی‌نفع بیمه بپردازد.

قواعد بیمه‌های اشخاص بر بیمه‌های سرنشین نیز حاکمیت دارد و پرداخت غرامت منوط به تقصیر و مسئولیت کسی نیست.

 ‌بیمه سرنشین قراردادی است میان بیمه‌گر و بیمه‌گذار که در صورت تحقق موضوع خطر، بیمه‌گر مکلف به ایفای تعهد قراردادی خود در رابطه با ذی‌نفع قرارداد می‌باشد.

خطرات موضوع بیمه حوادث مربوط به حوادثی است که سلامت بیمه‌شده را به طور جزئی یا کلی مورد تهدید قرار می‌دهد. "حادثه" در بیمه حوادث عبارت است از واقعه‌ای غیرارادی یا ناگهانی که سبب زیان شخص شود و به زیان‌دیده حق مطالبه خسارت بدهد.

گاه در هنگام رانندگی و وقوع حادثه، سرنشینان خودروی بیمه شده یا راننده - که ممکن است مقصر حادثه ‌باشد- مصدوم می‌شوند. از آنجا که براساس بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 2 قانون "بیمه شخص ثالث" افرادی مانند بیمه‌گذار، مالک و یا راننده، شخص ثالث محسوب نمی‌شوند، از این رو خسارتی از محل بیمه‌نامه شخص ثالث به آنها تعلق نمی‌گیرد. در این گونه موارد، غرامت جانی و بدنی وارد شده به این اشخاص از محل بیمه سرنشین و تا سقف تعهد جبران می‌شود.

بیمه سرنشین در شرایط فعلی به طور معمول همراه با بیمه‌نامه شخص ثالث صادر می‌شود. در بیمه‌های حوادث سرنشین با توجه به جبران‌ناپذیر بودن صدمات وارد شده به بدن، اصل "عدم‌النفع" جریان ندارد؛ زیرا بیمه‌های اشخاص به هیچ وجه مشمول اصل غرامت نیستند و ایرادی ندارد یک غرامت جبرانی نیز به آن اضافه شود و بیمه‌گر حق رجوع به شخص ثالث مسئول حادثه را ندارد.

در برخی موارد احتمال دارد سرنشین خارج از شمول استثنائات مندرج در بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 2 قانون "بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان خودرو در مقابل شخص ثالث" باشد و زیان‌دیده، ثالث تلقی شود. در این صورت، از لحاظ دارا بودن بیمه شخص ثالث، در قبال بی‌احتیاطی ناشی از رانندگی منجر به صدمه، بیمه‌گر به قائم‌مقامی از راننده به تبع تعهد قراردادی مکلف به جبران خسارت می‌گردد و منعی وجود ندارد که بیمه‌گذار بابت داشتن بیمه‌های متعدد، از اقسام مختلف بیمه -در صورت جمع شرایط- منتفع شود. استادان حقوق بیمه نیز در این خصوص اتفاق نظر دارند.

ماده 8 آیین‌نامه 23 و 24 قانون بیمه مصوب شورای عالی بیمه، حادثه موضوع بیمه را عبارت از هر واقعه ناگهانی ناشی از یک عامل خارجی دانسته که بدون قصد و اراده بیمه شده بروز کرده و منجر به جرح، نقص عضو، از کارافتادگی و یا فوت شده است.

بنابراین ملاحظه می‌شود که همانند بیمه اشخاص ثالث، جراحت، نقص عضو و فوت نیز مشمول این گونه بیمه‌ها می‌شوند.

مدارکی که برای تشکیل پرونده‌خسارت سرنشین نیاز است، به این شرح می‌باشد:

- نظریه پزشکی قانونی درخصوص مصدوم

- گزارش معاینه جسد

- جواز دفن

- صورت‌حساب هزینه‌های درمانی

- حکم دادگاه

- تصویر مصدق گواهینامه راننده حین حادثه

- برش بیمه‌نامه شخص ثالث مقصر حادثه

- گواهی انحصار وراثت بازماندگان متوفا

- صورت‌جلسه اولیه کلانتری.

نتیجه‌گیری:

بیمه سرنشین مجزا از بیمه حوادث شخص ثالث است و یک نفر می‌تواند با حصول شرایط از هر دو بیمه استفاده نماید. راننده مقصر نیز می‌تواند از بیمه سرنشین خودروی خود استفاده کند. تعهدات بیمه سرنشین در ظهر بیمه‌نامه‌ها محدود به این اشخاص شده است:

نخست- استثنائات مندرج در بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده 2 قانون بیمه شخص ثالث و دوم- چنانچه دیه تعلق گرفته مازاد بر تعهدات بیمه شخص ثالث باشد- پرداخت مابه‌التفاوت رأی دادگاه و بیمه ثالث برای سرنشینان داخل وسیله نقلیه مقصر حادثه حداکثر تا سقف تعهدات سرنشین.

منبع:

maavanews.ir/tabid/53/ctl/Edit/mid/373/Code/6976/Default.asp

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :