وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸٩/۳/۱

 

دلیل دیگری که فقهای عظام، برای این قاعده ذکر کرده اند قاعده استصحاب است به این بیان که مکلف مأمور به اتیان تکلیفی شده است که بعضی از اجزای آن را قادر نیست انجام دهد، شک حاصل می شود که آیا اجزایی که قادر به انجام آن است همچنان باقی است؟ مانند نماز که مکلف ملزم است نمازی را بخواند که جامع جمیع شرایط و اجزا باشد، ولی شرایطی برای او به وجود آمده که قادر نیست نماز ایستاده بخواند، آیا نماز نشسته بر او واجب است؟ یا مثلا ملزم به انجام کاری در زمان معینی شده است ولی به عللی زمان از او فوت شده، آیا بعد از مضی زمان مأموربه در خارج از زمان همچنان باقی است یا این که وجوب از بین رفته است.


 

در این جا قاعده استصحاب می گوید؛ عناصر استصحاب که عبارت از یقین سابق و شک لاحق و وحدت موضوع باشد تمام است. پس باید قائل شویم به این که نماز نشسته و انجام کار در خارج از زمان همچنان واجب است و مکلف باید اتیان نماید. فقهای عظام در اینجا معتقدند که نباید اشکال شود به این که در ما نحن فیه وحدت موضوع نیست. چون نماز ایستاده و انجام کار در زمان معینی مأموربه است و نماز نشسته و یا انجام کار در خارج از زمان تکلیف مکلف نیست.

شیخ اعظم انصاری(ره) و دیگران جواب داده اند که در استصحاب وحدت عرفی منظور است نه وحدت عقلی. در ما نحن فیه عرف نماز ایستاده را نماز می داند و همین مقدار برای جریان استصحاب (وحدت موضوع) کافی است. زیرا اگر مراد از وحدت موضوع در استصحاب دقت عقلیه باشد، جریان استصحاب تقریبا در همه موارد دچار اشکال می شود.

مثلا اگر حوض آبی مقدار آبی که داشته یقین به کر بودن آن داشتیم و حالا بر اثر کم شدن مقداری از آن شک کنیم که آیا همچنان کر است یا خیر در این جا استصحاب می گوید؛ یقین سابق را بپذیر و آن آب را کر بدان، به حسب ظاهر وحدت موضوع نیست، چون آب حوض در مرحله اول آبی بوده است که یقین به کر بودن آن بوده و بعدا مقداری از آن آب از بین رفته و کم شده است. پس در استصحاب ملاک در وحدت موضوع عرف است کما این که نمی شود در ما نحن فیه تمسک به اصالة البرائه نمود. چون مساله ما در این جا حالت سابقه دارد و در صورت تعارض بین اصالة البرائه و استصحاب علمای اصول استصحاب را بر اصالة البرائه مقدم می دارند.

در پایان صاحب کتاب شریف انوار الأصول در ص 204 جلد 4 عبارتی را از مصباح الأصول به این بیان نقل می فرمایند: «“ لم یعلم من الأصحاب العمل بقاعده المیسور الأفی الصلوة“» یعنی نقل به مضمون اصحاب در نماز به این قاعده تمسک نموده و در سایر ابواب به آن عمل ننموده اند، چون دلیل خاصی دارد.

معظم له در مقام پاسخ می فرمایند که مطلب صاحب کتاب مصباح الأصول تمام نیست چون مرحوم صاحب جواهر در باب وضو در احکام جبیره با ذکر روایتی می فرماید که از این قاعده استفاده شده است و نهایتا می فرماید: «و المتتبع فی کلامه و کلام غیره یجد موارد کثیره فی غیر ابواب الصلوة استندوا فیها الی هذه القاعده»؛ یعنی تحقیق و جستجو در کلام آن مرحوم و کلام غیر ایشان موارد زیادی پیدا می شود که فقها در غیر ابواب صلاة به همین قاعده استناد کرده اند که معظم له 13مورد را بیان می فرمایند.

منبع:http://www.ghazavat.com/29/maghale.htm

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :