وبلاگ حقوقی محمد حسنی
گردآوری مقالات و مطالب حقوقی

hassani.org
صفحات وبلاگ
کلمات کلیدی مطالب
- ۱۳۸٩/٤/٢٠

 

حسن رحیمی مستشار دادگاه تجدیدنظراستان تهران

هر جامعه نیازمند انضباط اجتماعی است و همه خردمندان بر ایجاد جامعه <ضابطه‌مند> اتفاق‌نظر دارند؛ گرچه درخصوص عوامل شکل‌گیری آن اتفاق‌نظر ندارند.
برخی از نظریه‌پردازان مانند <افلاطون> و <ابونصرفارابی> مدینه فاضله را به‌عنوان جامعه آرمانی و ایده‌آل مطرح کرده‌اند؛ که شاید اشاره به همان جامعه قانون‌مند باشد و عده‌ای از بزرگان به قوانین احترام ویژه قایل بودند. چنانکه در هنگام صدور حکم اعدام <سقراط> به او گفتند: فرار کند و او گفت: فرار کردن <قانون‌شکنی> است. اصولاً جعل قانون برای ایجاد جامعه ضابطه‌پذیر و هدفمند است و با رعایت قانون حقوق همه مردم رعایت‌شده، نظم و عدالت ظهور پیدا می‌کند. از‌این‌رو همه انبیا و رهبران دینی درصدد ایجاد جامعه ایده‌آل الهی مبتنی بر احکام شرع بودند و از دیدگاه اسلام، قوانین الهی بر نظام هستی حاکمیت داشته و جهان ضابطه‌پذیر می‌باشد


 

یکی از عوامل ایجاد جامعه قانون‌مند، قانون‌گرایی رهـبـران و مسئولان است و قانون‌پذیری رهبران نقش مـحـوری در گـرایـش مـردم به قانون دارد. علی‌(ع) نیز فرموده‌اند: <الناس بامرائهم اشبه منهم بآبائهم> در جامعه دینی که رهبری آن را رهبران دینی بر‌عهده دارند و مردم از آنان الگو می‌پذیرند، قانون‌مندی آنان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از‌این‌رو معصومین (علیهم‌السلام) برای فراخوانی مردم به قانون‌پذیری، خود خاضع‌ترین انسان‌ها در برابر قوانین الهی بودند.
بنابراین یکی از مؤلفه‌ها و ضرورت‌های هر جامعه، رعایت قانون و مقررات آن جامعه در زمینه‌های مختلف است که منجر به ایجاد نظم و انضباط و عدم هرج و مرج در ارکان مختلف آن جامعه می‌شود.
از طرفی باروری شجره طیبه عدالت در سایه حاکمیت قوانین الهی امکان‌پذیر است و انبیای عظام درصدد تشکیل جامعه‌ای قانون‌مند مبتنی بر احکام الهی بودند. پیامبر اسلام(ص) اولین جامعه قانونمند را که ‌می‌توان از آن به‌عنوان جامعه مدنی اسلامی تعبیر کرد، در مدینه‌النبی ایجاد نمود که خود قانون‌مند‌ترین انسان در آن‌ جامعه بود.
گوستاولوبون، مورخ فرانسوی می‌نویسد: <پیامبر در آخرین وداع تمام صحابه را جمع کرد... فرمود: ایها‌الناس، هرکس را که من زده باشم، باید برخیزد و مرا
قصاص کند و اگر ستم نموده و قصوری به عرض وی رسانده باشم، اینک به عرض من باید قصاص کند و اگر مال وی برده باشم، اینک حق خود را بازستاند... در این میان یک نفر برخاسته سه درهم از پیامبر مطالبه کرد و او فوراً آن را ادا کرد.> ائمه (علیهم‌السلام) نیز به قــانــون‌گــرایــی پـیــامـبــر‌(ص) اشـاره کرده‌اند. پیامبر‌(ص) به‌عنوان رهبر قانون‌گرا عملاً اثبات نمود که برای ایجاد جامعه ضابطه‌پذیر، باید رهبران آن قـانـون‌مندترین انسان‌ها باشند. متأسفانه جوامع بشری همواره شاهد قـانون‌شکنی دولتمردان خود بوده اســت. مـتــأسـفــانـه بـعـد از رحـلـت پـیــامـبــر(ص) و بــا کـنــار گـذاشـتـن‌ ائمه(علیهم السلام) از صحنه سیاست، جامعه ایده‌آل الهی و جامعه ضابطه‌مند نبوی به دست فراموشی سپرده شد و حاکمانی روی کار آمدند که حرمت و قداست قوانین الهی را از بین بردند.
بـعـد از پـیـامـبـر‌(ص)، امام علی‌(ع) در مدت کوتاه زمامداری خویش در حالی موفق به ایجاد جامعه ضابطه‌مند شد که خودشان از قانون‌مندترین افراد آن جامعه بودند.
نـحـوه بـرخورد علی‌(ع) با برادرش عقیل که سهم بیشتری از بیت‌المال را درخواست کرده بود، نشان‌دهنده پـایبندی ایشان به قداست و حرمت قانون الهی است. همچنین آن حضرت به یکی از مدیران خود که در بهره‌گیری از بیت‌المال قانون را رعایت نکرده بود، نوشت: <و‌الله لو ان‌الحسن و‌الحسین فعلا مثل‌الذی فعلت ما کانت لهما عندی هواه و لا ظفرا منی باراده حتی آخذ الحق منهما و ازیح الباطل عن مظلمتهما>؛ خدای را سوگند که اگر حسن و حسین کاری همانند تو می‌کردند، با آنان کمتر سازشی نمی‌کردم و با هیچ تصمیمی بر من چیره نمی‌شدند، تا این‌که حق را از آنان باز‌می‌ستاندم و باطلی را که از ستم آنان پدید آمده بود، ناپدید می‌کردم. متأسفانه قانون‌شکنی قدرتمندان سبب شد که برخی از مسلمانان به قانون‌گریزی عادت کرده و تحمل جامعه قانون‌مند علوی بر آنها مشکل باشد.
تردیدی نیست، قانون‌گریزی دولتمردان بزرگترین ستمی است که جوامع انسانی را تهدید نموده و یکی از بزرگترین موانع ایجاد جامعه ضابطه‌مند اسـت. در نظام‌های سیاسی غرب که رهبران آن مدعی قانون‌گرایی هستند، خود قانون‌شکن‌ترین افراد بوده و قانون را بـرای تـسلیم دیگران می‌خواهند و شعاری است که از آن به‌عنوان اهرم سیاسی بهره می‌گیرند.
سیره عملی امام خمینی‌(ره) در طول عمر بابرکتشان نیز اصرار بر اجرای قانون بود، زمانی که در نوفل لوشاتو ساکن بودند، عده‌ای از ایران برای زیارت امام در دهه عاشورا به آنجا آمده بودند. به لحاظ ساده زیستن امام، اطـرافـیان ایشان نیز سادگی را در زندگی خود رعایت می‌کردند. غذای آنها در نوفل لوشاتو عموماً نان و پنیر و گوجه‌فرنگی و تخم مرغ و گاهی اوقات هم اشکنه بود. برادرانی که آمده بودند، پولی جمع کردند و گوسفندی خریدند و آن را در پشت حیاطی که امام برای ادای نماز به آنجا می‌آمدند، ذبح کردند. سپس مقداری از گوشت آن را به منزل امام فرستادند؛ اما قانونی در فرانسه وجود دارد که ذبح هر حیوانی را در خارج از کشتارگاه منع می‌کند. هنگامی که امام از چنین قانونی مطلع شدند، فرمودند: <چون تخلف از قانون است، از این گوشت نمی‌خورم.> این روحیه در طول عمر بابرکت ایشان پس از انقلاب هم وجود داشت و جانشین ایشان هم در مقام رهبری بارها بر اجرای دقیق قانون تأکید داشته‌اند و نقطه مقابل قانونگرایی و انقیاد در مقابل قانون را دیکتاتوری دانسته و خاطرنشان می‌کنند: <اگر انقیاد به قانون نباشد، روح دیکتاتوری بروز خواهد کرد.>
رهبر فرزانه انقلاب اسلامی <قانون> را در تمام امور کشور فصل‌الخطاب می‌دانند تا زندگی مردم و امور جامعه روان شود و بی‌قانونی را موجب پایمال شدن مصالح مردم دانسته و تأکید می‌کنند: <اصرار بر رعایت نکردن قانون موجب گره خوردن کارها خواهد شد. بنابراین همه باید قانون را محترم بشمارند.>
رهـبـر انـقـلاب اسـلامـی هـمـچـنـین سرآغاز فرهنگ قانون‌گرایی را همانند مسائل دیگر از نخبگان می‌دانند که باید به بدنه جامعه سرریز شود؛ زیرا اگر نخبگان جامعه قانون را رعایت نکنند، نمی‌توان از مردم انتظار عمل به قانون داشت.بنابراین اگر بشر درصدد ایجاد جامعه قانون‌مند است، باید جامعه قانون‌مند مدینه‌النبی را الگوی خود قرار دهد؛ چون در جامعه آرمانی و الهی پیامبر‌(ص) همه مردم در برابر قانون یکسان بوده، تبعیض نژادی، قومی و قانون‌شکنی وجود ندارد چنانکه رسول خدا‌(ص) فرمود: <ای مردم آگاه باشید که پروردگارتان یکی است و پدرتان یکی است و بدانید که نه عربی بر عجم و نه عجمی بر عرب و نه سیاهی را بر سفید... برتری نیست، مگر به تقوا.>
به قول اقبال لاهوری که چه زیبا سرود:
<پیش قرآن، بنده و مولی یکی است
بوریا و مسند دیبا یکی است>
آنچه در آموزه‌های دینی ما آمده این است که قدرت باید اخلاق‌مدار باشد، نه اینکه اخلاق قدرت‌گرا باشد. لجاجت، خودکامگی، خودشیفتگی و حسادت ازجمله آسـیــب‌هــایــی اســت کــه اخــلاق‌مــداری سـیــاســی را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد و تأثیر اخلاق‌مداری نخبگان و کارگزاران نظام بر مردم بسیار مهم است و درواقع این گروه‌های مرجع هستند که نگاه، اندیشه و رفتارشان بر مردم تأثیرگذار است؛ این قشر از جامعه به‌عنوان الگوی مردم مطرح هستند و در نوع نگرش جامعه بسیار تأثیرگذار هستند باید با حساسیت بیشتری در این زمینه رفتار کنند تا تأثیراتی که می‌آفریند، مثبت بـاشـد و درحـقـیقت، رعایت قانون یکی از مهم‌ترین نشانه‌های اخلاق‌مداری سیاسی است و در جامعه‌ای که دولتمردان آن قانون‌گریز باشند، چگونه می‌توان از مردم، انتظار قانون‌گرایی داشت؟
ختم کلام تأکید امام‌(ره) بر قانون‌پذیری است، ولو اینکه قانونی بد باشد یا خلاف میل افراد و اشخاص باشد. در اندیشه و عمل امام(ره)، مطیع قانون بودن امری واجب است و به یاد داریم در همان روزگار، امام(ره) خطاب به بنی‌صدر فرمودند: ...< ‌نمی‌شود از شما پذیرفت که قانون را قبول نداریم، غلط می‌کنی قانون را قبول نداری، قانون تو را قبول ندارد. اگر می‌خواهید از صحنه بیرونتان نکنند، پیرو قانون باشید....>

منبع:http://www.maavanews.ir/tabid/57/ctl/Edit/mid/404/Code/6578/Default.aspx

محمدحسنی
وبلاگ حقوقی محمدحسنی درصورتی که نیاز به وکیل دارید می توانید به موسسه حقوقی عدل فردوسی مراجعه نمایید- آدرس : تهران ، خیابان انقلاب اسلامی ، بین میدان فردوسی و لاله زار ، پلاک 630 ، واحد 9 --تلفن تماس تهران: 66342315____ 66342303
نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
کدهای اضافی کاربر :